استاد کریم پور مطرح کرد؛

در دعا چه بخواهیم

استاد مرتضی کریم پور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به این موضوع پرداخت: «در دعا از خداوند چه بخواهیم؟»

/270/260/20/

درخواست رحمت و مغفرت خداوند

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امید به رحمت، فضل و کرامت پروردگار از صفات برجستۀ بندگان خوب خداست و از جایگاهی چنان رفیع برخوردار است که مترادف سجده سحرگاهی، قیام خالصانه و عبادت خاضعانه قرار گرفته و نومیدی از آن مخصوص گمراهان و منحرفان معرفی شده است.

«أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ». (زمر: ۹.( «وَ مَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ.» (حجر: ۵6.)

 

وی افزود: این اهمیت چشمگیر سبب شده است که در هنگامه ‌های ندبه، ناله، اشک و شیون به درگاه کبریایی خداوند، آیه ‌ای نورافشان، سرای دل و دیدۀ انسان را به ضیافت مهر و مهربانی پروردگار رحیم دعوت کند و همۀ تیره ‌دلان و عصیانگران را از یأس و نومیدی به گرمی و امیدواری خدای ارحم الرحمین فراخواند. « قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا.» (زمر: ۵۳.) جایگاه رحمت به‌ گونه‌ ای عظیم تجلی کرده است که پس از جایگاه هدایت حضرت حق، قرار گرفته است. خدای وهّاب و بسیار بخشنده، در عرصه‌ های مختلف این لطف الهی را نثار خوبان و پاکان می ‌کند؛ از این ‌رو آیات قرآن کریم افزون بر روشن‌ بینی و هدایت، باعث رحمت رب العالمین معرفی شده است.

«هَٰذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ.» (جاثیه: ۲۰.)

 

استاد کریم پور در ادامه بیان کرد: در کنار رحمت خداوند که در دنیا و آخرت تجلی می ‌کند، مغفرت حق، باعث زدودن آثار عصیان و طغیان گناهکاران می ‌شود و بندگان را از تمامی تیرگی‌ ها و آلودگی ‌های گناه دور می ‌سازد؛ از این ‌رو این دو لطف جلى و خفی خدا، مورد دعای شیفتگان سعادت و رستگاری بوده و از خواسته‌ های نخست آنان در هنگامه‌ های اجابت دعاها شمرده می‌ شود.

 

وی خاطرنشان کرد: در اوقات ارزشمندی چون پس از نماز، در تعقیبات مشترکه نمازهای یومیه چنین می‌ خوانیم: «اللّٰهُمَّ اهْدِنِی مِنْ عِنْدِكَ، وَأَفِضْ عَلَی مِنْ فَضْلِكَ، وَانْشُرْ عَلَی مِنْ رَحْمَتِكَ، وَأَنْزِلْ عَلَی مِنْ بَرَكاتِكَ سُبْحَانَكَ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ، اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی كُلَّهَا جَمِیعاً، فَإِنَّهُ لا یغْفِرُ الذُّنُوبَ كُلَّهَا جَمِیعاً إِلّا أَنْتَ»؛ خدایا، مرا از جانب خودت هدایت فرما و فضل و لطفت را بر من بیفشان و رحمت و مهربانی‌ات را بر من منتشر کن و از برکات خودت بر من فرود آور، منزهی تو، نیست خدایی جز تو، همۀ گناهانم را ببخش زیرا كسی نیامرزد همۀ گناهان را جز تو.

در فراز دیگری از دعاها به پیشگاه خدای مهربان چنین می ‌گوییم: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی عَظِیمَ ذُنُوبِی بِعَظِیمِ عَفْوِكَ»؛ پروردگارا، بزرگی گناهانم را به بزرگی و عفو بخشش خود ببخش و بیامرز.

 

استاد کریم پور در ادامه بیان کرد: امیر مؤمنان علی علیه‌السلام در دعای گران‌ سنگ کمیل، با توجه به رحمت و مغفرت بی ‌پایان خداوند، جلوه‌ های مختلف عصیان‌ ها و نافرمانی‌ ها را به صورتی زیبا و دلربا و پس از بیان چهار نام و صفت خداوندی بیان و برای هر یک غفران و آمرزش درخواست می ‌کند: «یا نُورُ یا قُدُّوسُ یا أَوَّلَ الْأَوَّلِینَ وَ یا آخِرَ الْآخِرِینَ‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی الذُّنُوبَ الَّتِی تَهْتِكُ الْعِصَمَ‏ اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتى تُنْزِلُ النِّقَمَ...»؛ ای نورانی مقدس و منزه از توصیف، ای نخستین اولین و ای سرانجام و پایان آخرین. خدایا عفو کن گناهانی که پردۀ عصمتم را درید، خدایا ببخشای گناهانی را که نقمت و بدبختی برایم فرود آورد...

 

وی افزود: خلاصی و رهایی از عذاب گناهان و سیاهی‌های سیئات آن‌چنان اهمیت دارد که در شب‌ های ارزشمند قدر در دعای جوشن کبیر یکصد بار این خواسته را از خداوند داریم و می ‌گوییم: «خَلِّصْنا مِنَ النّارِ یا رَبِّ»‌ و در زیارت عاشورای امام حسین نیز «رحمت» و «مغفرت» خداوند را طلب کرده و می‌گوییم: «اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی فِی مَقَامِی هَذَا مِمَّنْ تَنَالُهُ مِنْكَ صَلَوَاتٌ وَ رَحْمَةٌ وَ مَغْفِرَةٌ»؛ پروردگارا، مرا در مقامی چنین [رفیع و والا] و از جملۀ کسانی که از جانب تو درود و رحمت و مغفرت بر آنان باریده است، قرار بده.

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: پروردگار برای مجاهدان و پاک‌دلان راه خویش نیز این دو لطف را مطرح می‌ کند و می ‌فرماید: «وَفَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِینَ عَلَیٰ الْقَاعِدِینَ أَجْرَاً عَظِیماً دَرَجَاتٍ مِنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً وَکَانَ اللّهُ غَفُوراً رَحِیما» (نساء: ۹۵ و ۹۶)؛ مجاهدان را بر خانه‌نشینان به پاداشی بزرگ برتری بخشیده است [پاداش بزرگی که] به‌عنوان درجات و آمرزش و رحمتی از جانب او [نصیب آنان می‌شود] و خداوند آمرزنده و مهربان است.

 

وی در ادامه بیان کرد: بدون تردید، آنچه خداوند برای بندگان خاص و مقرب خود ترسیم می‌ سازد، فراتر از بینش و برداشت ظاهری ماست و همواره باید در دعاها و درخواست‌ هایمان از خدا بخواهیم که ما را در حد وسعت و ظرف وجودی خویش از آنها بهره‌مند سازد.

 

برکت در جلوه‌های مادی و معنوی؛ دنیوی و اخروی انسان

استاد مرتضی کریم پور خاطرنشان کرد: برکت به معنای خیر بسیار، نعمت فراوان و دوام و بقای زندگی انسان است. این نعمت گسترده و کم ‌نظیر، خواستۀ گران‌ بهایی است که روشن ‌ضمیران و اندیشمندان به هنگام راز و نیاز و استجابت دعا همواره بر آن تأکید و اصرار داشته‌ اند و معارف والای دینی این ویژگی ارزشمند را به هنگام عزت و شرافت زمین و زمان، یا اشیاء و اشخاص مطرح نموده ‌اند. (ریاض السالکین، ج ۷، ص ۳۷۹) چنان‌که شب قدر، شب نزول قرآن، «لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ» نامیده شده است: «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیلَةٍ مُبَارَكَةٍ»

چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی

آن شب قدر که ‌این تازه براتم دادند

بعد ازاین‌روی من و آینۀ وصف جمال

که در آنجا خبر از جلوۀ ذاتم داند

یا اینكه قرآن، خود را مائدۀ مبارک از سوی خداوند معرفی می ‌کند: «وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ... وَ هذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ... تَبارَكَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقانَ...» (انعام: ۹۲ و ۱۵۵؛ انبیاء: ۵۰؛ و فرقان: ۱ و ۱۰)

تبریک، دعای بابرکتی است که نماد شرافت و عظمت است. پروردگار حکیم، پس از بیان مراحل آفرینش انسان از نطفه، علقه و مضغه، به آخرین مرحلۀ خلقت اشاره نموده و به خویشتن تبریک می ‌گوید: «فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ»

 

وی افزود: قرآن کریم گاه آب را مبارک و خجسته می ‌داند: «وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً» و گاهی زمین را چنان سفره ‌ای گسترده، سرچشمۀ برکات الهی می‌ شمرد: «وَ جَعَلَ فِیها رَواسِی مِنْ فَوْقِها وَ بارَكَ فِیها.» زمانی نیز نخستین خانۀ عبودیت و بندگی، مسجدالحرام را مبارک معرفی می ‌کند: «إِنَّ أَوَّلَ بَیتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَكَّةَ مُبارَكاً» و برکات آسمان و زمین را در پرتو ایمان و تقوای انسان ‌ها تفسیر می ‌نماید: «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ» تا همگان راه دستیابی به برکات بیکران الهی را دریابند و زندگی زیبا، آسایش دلربا و بی‌ همتا را در پرتو روشنی امیدواری و اطمینان به لطف و رحمت خدا بنگرند. چنان‌ که دربارۀ پاکان و صالحان چنین سنت حسنه‌ ای رخ داد و برکات بی‌ پایان حضرت حق نثار حیات و هستی آنان گردید: «قِیلَ یا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا وَ بَرَكاتٍ عَلَیكَ وَ عَلى‌ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ.»

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این برداشت تابناک از سوی اولیای الهی موجب گردیده که دعاهای آنان جلوه‌ های ابدی یابد و به امروز زودگذر پایان نیابد؛ بدین خاطر حضرت عیسی رو به ‌سوی خدا می ‌کند و می ‌گوید: «وَ جَعَلَنِی مُبارَكاً أَینَ ما كُنْتُ»؛ پروردگارا، هر جا که باشم مرا پربرکت و سراسر خیر و رحمت قرار ده. امام صادق علیه‌ السلام سخن عیسی بن مریم را تفسیر و تأویل نمود و فرمود: «یعنی خدایا مرا نفاع و بسیار سودرساننده به دیگران، در عرصه ‌های مختلف زندگی بگردان»   چنان‌که حضرت خضر به موسای کلیم چنین نصیحت نمود: «کُن بسّاماً و لا تکُن غضاباً و کُن نفّاعاً و لا تکُن ضراراً...»؛ خوش‌رو باش و غضبناک مباش، بسیار خیررسان باش و هرگز ضرر زننده به‌ این‌وآن مباش. (الانوار الساطعة، ج ۲، ص ۱6۲)

 

وی افزود: نگاهی از سر دقت و بصیرت به واژۀ برکت در دعاها، ره‌توشه‌های شیرین بندگی به انسان عطا می‌ کند تا به هنگام راز و نیاز با خدای خویش خواسته‌ های خود را کم‌ارزش تلقی نکرده و آرزوهای آسمانی، الهی و ابدی داشته باشد.

 

استاد کریم پور خاطرنشان کرد: در یکی از دعاها چنین می‌آموزیم که به درگاه خداوند مهربان بگوییم: «اللَّهُمَّ بِیَدِکَ مَقَادِیرُ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ وَ بِیَدِکَ مَقَادِیرُ الْغِنَى وَ الْفَقْرِ وَ بِیَدِکَ مَقَادِیرُ الْخِذْلَانِ وَ النَّصْرِ اللَّهُمَّ بَارِکْ لِی فِی دِینِی وَ دُنْیَایَ وَ بَارِکْ لِی فِی آخِرَتِی وَ أُولَایَ وَ بَارِکْ لِی فِی أَهْلِی وَ مَالِی وَ وُلْدِی وَ بَارِکْ لِی فِی سَمْعِی وَ بَصَرِی وَ یَدِی وَ رِجْلِی وَ جَمِیعِ جَسَدِی وَ بَارِکْ لِی فِی عَقْلِی وَ ذِهْنِی وَ فَهْمِی وَ عَمَلِی وَ جَمِیعِ مَا خَوَّلْتَنِی» (الاقبال اللاعمال الحسنه، ج ۱، ص ۲۷۹ (دعای روز یازدهم ماه مبارک رمضان)

 

وی اضافه نمود: در دعای دیگری پس از بیان صلوات بر محمد وآل محمد، برکت در تقدیر الهی را طلب می ‌کنیم؛ برکتی که در پرتو آن نوعی تسلیم نسبت به داده ‌ها و نداده‌ ها، تأخیرها و تعجیل‌ ها پیدا می ‌کنیم تا به قضای حق در زندگی خویش راضی باشیم. (همان، ج ۱، ص ۱۰۵؛ البلد الامین، ص 64؛ ریاض السالکین ج ۵، ص ۱۵۳.)

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: وسعت و کثرت در رزق و برکت در روزی الهی، خواسته ‌های خجسته در دعاهاست که باعث بقا و استمرار و بهره ‌گیری و بهره‌دهی روزافزون نعمت ‌های الهی می ‌شود و دیگران را نیز از سفرۀ احسان ما بهره‌مند می‌كند، چنان‌که در دعاها می‌خوانیم:

«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی ذَنْبِی وَ أَوْسِعْ عَلَی رِزْقِی وَ بَارِكْ‏ لِی فِیمَا رَزَقْتَنِی .. » (الاقبال بالاعمال الحسنه، ج 1، ص ۳۰۲.)

 

وی افزود: برکت در جلوه ‌های دنیوی و رزق و روزی مادی در سخنان معصومان علیهم‌ السلام به ‌طور فراوان یافت می ‌شود، چنان ‌که رسول خدا هرگاه طعامی می ‌خورد، می‌ فرمود: «اللّهُمَّ بارِک لَنَا فِیهِ وَ ارزُقنَا خَیراً مِنهُ».

اما هرگاه شیر میل می ‌نمود، تنها بخش نخست دعا را می ‌فرمود و بهتر از شیر طلب نمی ‌کرد. (الأمان من اخطار الأسفار، ج ۱، ص ۹۱: صحیفة الرضا، ج ۱، ص 6۹)

 

استاد کریم پور اضافه نمود: آن حضرت دربارۀ عسل نیز می‌ فرمود: «خداوند تبارک و تعالی برکت را در عسل قرار داده و در آن شفای درد‌ها را نهاده و هفتاد پیامبر الهی برکت را در آن دانسته ‌اند.» (صحیفة الرضا، ج 1، ص ۹۰)

همان‌ گونه که دربارۀ عدس به تمامی پیروان خود می‌ فرمود: «بر شما باد به عدس که همانا مبارک و مقدس است، قلب را رقیق و اشک را فراوان می‌کند و هفتاد نبی خداوند در آن برکت دانسته ‌اند که آخرینشان، عیسی بن مریم است.» (مکارم الاخلاق، ص ۱۸۸.)

 

وی افزود: در همان کتاب مکارم الاخلاق، این سخن حضرت درباره سرکه نیز بیان شده است که: «نِعْمَ الأُدُمُ الخَلُّ اللّهُمَّ بارِك فِي الخَلِّ، فَإِنَّهُ كانَ إدامَ الأَنبِياءِ قَبلي» بهترین خورشت سرکه است. پروردگارا، برکت بخش بر ما در سرکه، همانا [سرکه] خورشت انبیای پیش از من بوده است.

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: از دیگر سخنان سعادت‌آفرین رسول اکرم صلی الله علیه و آله در دعاها، درخواست برکت در نان است. ایشان دراین ‌باره چنین می‌فرمود: «أَللّهُمَّ بارِكْ لَنا فِی الْخُبْزِ وَ لا تُفَرِّقْ بَینَنا وَ بَینَهُ فَلَوْلاَ الْخُبْز ما صَلَّینا وَ لا صُمْنا وَ لا أَدَّینا فَرائِضَ رَبَّنا»

 

وی اضافه نمود: درخواست برکت در زمان‌ های مختلف از جمله خواسته‌ های خدایی رسول اکرم صلی الله علیه و آله بوده است، همان‌ گونه که برکت در صبحگاهان را مطرح می ‌فرمود: «اَللَّهُمَّ بَارِكْ لِأُمَّتِی فِی بُكُورِهَا یوْمَ سَبْتِهَا وَ خَمِیسِهَا» (صحیفة الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۵۱.)

 

استاد کریم پور در ادامه بیان کرد: جمع بین روز نخست هفته، شنبه و روز پایانی یعنی پنجشنبه در دعا، نماد استمرار خیر فراوان و بازدهی بسیار در تمامی ‌ساعات به‌ویژه ساعات آغازین روزهاست تا دیگر روزها نیز در پرتو آن سراسر سلامت و صفا و صمیمیت شود. چنان‌ که آن حضرت چون هلال ماه رجب، ماه ریزش گناهان و رویش پاکی‌ها را می ‌دید، می‌فرمود: «اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِی رَجَبٍ وَ شَعْبَانَ وَ بَلِّغْنَا شَهْرَ رَمَضَانَ وَ أَعِنَّا عَلَی الصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ حِفْظِ اللِّسَانِ وَ غَضِّ الْبَصَرِ»

 

وی افزود: این سیره و سخن در دیگر ایام عبادی و اعیاد الهی نیز وجود داشته است تا افزون بر تلاش ظاهری، توان باطنی نیز کمک ‌کار انسان در انجام عبادت شود و توفیق به معنای خاص خود همراه انسان گردد‌. وحشی بافقی می گوید:

مبارک منزلی، دلکش مکانی

که شیرین دوری آساید زمانی

فضایی خوش‌تر از فردوس یابد

که آنجا خاطر شیرین گشاید

 

استاد مرتضی کریم پور خاطرنشان کرد: از دعاهای برکت‌آفرین، درخواست برکت یا رحمت سرشار و مغفرت بسیار به هنگام کوچ از دنیا و حضور در سرای عقبی است، آرزویی که پاک‌ سیرتان بینا و بصیر می ‌طلبیدند و در پیشگاه الهی چنین می‌ گفتند: «اللَّهُمَّ، بَارِكْ لِی فِی الْمَوْتِ... اَللَّهُمَّ بَارِكْ لِی فِی طُولِ یوْمِ اَلْقِیامَةِ وَ بَارِكْ لِي فِي الْمَحْيَا وَ الْمَمَاتِ وَ الْمَوْقِفِ وَ النُّشُورِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمِيزَانِ وَ أَهْوَالِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ سَلِّمْنِي عَلَى الصِّرَاطِ وَ أَجِزْنِي عَلَيْهِ»

ي, 09/05/1402 - 12:53