استاد ناصر ابراهیمی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «روزه ماه رمضان از نگاه قرآن» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در قرآن کریم می خوانیم: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ❗️ﻫﻤﺎﻥ‌ﻃﻮﺭﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﺮﺩﻣﺎﻥ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺷﻤﺎ ﺍﺻﻞ ﺭﻭﺯﻩ ﻭﺍﺟﺐ ﺑﻮﺩﻩ، ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻭﺍﺟﺐ ﺍﺳﺖ ﺗﺎ ﺧﻮﺩ ﻣﺮﺍﻗﺐ ﺑﺸﻮﻳﺪ.

«أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُوا خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ» ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺷﻤﺎ ﺩﺭ ﺭﻭﺯﻫﺎیی ﻣﺸﺨﺺ، ﻳﻌنی ﻣﺎﻩ ﺭﻣﻀﺎﻥ، ﺭﻭﺯﻩ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ. ﻫﺮ ﻛﺪﺍﻣﺘﺎﻥ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻣﺮﻳﺾ ﻳﺎ ﺩﺭ ﺳﻔﺮ ﻫﺴﺘﻴﺪ، ﺭﻭﺯﻫﺎی ﺩﻳﮕﺮی ﺭﺍ ﺑﻪ ‌ﺟﺎﻳﺶ ﺭﻭﺯﻩ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ. ﻛﺴﺎنی ﻛﻪ ﺭﻭﺯﻩ ﺑﺮﺍﻳﺸﺎﻥ ﻃﺎﻗﺖ‌ﻓﺮﺳﺎﺳﺖ، ﺑﻪ‌ﺟﺎی ﻫﺮ ﺭﻭﺯ ﺑﻪ ﻓﻘﻴﺮی ﻳﮏ ﻭﻋﺪﻩ ﻏﺬﺍ ﺑﺪﻫﻨﺪ ﻭ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺍﮔﺮ ﺩﺍﻭﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺭﻭﺯﻩ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ، ﺑﺮﺍﻳﺸﺎﻥ ﺑﻬﺘﺮ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﻛﻞ، ﺍﮔﺮ ﺑﺨﻮﺍﻫﻴﺪ ﺑﺪﺍﻧﻴﺪ، ﺭﻭﺯﻩ‌ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺮﺍﻳﺘﺎﻥ ﺁﺛﺎﺭ ﻭ ﺑﺮﻛﺎﺕ ﻓﺮﺍﻭﺍنی ﺑﻪ ‌ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺩﺍﺭﺩ.

«شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» ﻣﺎﻩ ﺭﻣﻀﺎﻥ ﻣﺎهی ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ، ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺮﺍی ﺭﺍﻫﻨﻤﺎیی ﻣﺮﺩم ﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻗﺮﺁﻥ ﻧﺸﺎﻧﻪ‌ﻫﺎیی ﺭﻭﺷﻦ ﺑﺮﺍی ﻫﺪﺍﻳﺖ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻣﻌﻴﺎﺭ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﺣﻖ ﺍﺯ ﺑﺎﻃﻞ ﺍﺳﺖ. ﭘﺲ، ﻫﺮ ﻛﺪﺍﻣﺘﺎﻥ ﻛﻪ ﻭﺍﺭﺩ ﺍﻳﻦ ﻣﺎﻩ ﺷﺪﻳﺪ، ﺑﺎﻳﺪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺭﻭﺯﻩ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ؛ ﻭﻟﻲ ﺁﻥ‌ﻫﺎیی ﻛﻪ ﻣﺮﻳﺾ ﻳﺎ ﺩﺭ ﺳﻔﺮﻧﺪ، ﺭﻭﺯﻫﺎی ﺩﻳﮕﺮی ﺭﺍ ﺑﻪ‌ﺟﺎﻳﺶ ﺭﻭﺯﻩ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ ﺗﺎ ﻳﮏ ﻣﺎﻩ ﻛﺎﻣﻞ ﺷﻮﺩ. ﺧﺪﺍ ﺭﺍﺣتیﺗﺎﻥ ﺭﺍ میﺧﻮﺍﻫﺪ. ﺳﺨتی ﺗﺎﻥ ﺭﺍ ﻛﻪ ﻧمی ﺧﻮﺍﻫﺪ❗ ﺑﻠﻪ، ﺧﺪﺍ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺭﻭﺯﻩ ‌ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺩﺍﺩ ﺗﺎ ﺑﺮﺍی ﺍﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻫﺪﺍﻳﺖ‌ﻫﺎﻳﺶ، ﺑﻪ ﺑﺰﺭﮔﻲ ﻳﺎﺩﺵ ﻛﻨﻴﺪ ﻭ ﺷﻜﺮﺵ ﺭﺍ ﺑﻪ‌ ﺟﺎ ﺁﻭﺭﻳﺪ.

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: در دعای این ماه می خوانیم: «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ الذِّهْنَ وَ التَّنْبِیهَ وَ بَاعِدْنِی فِیهِ مِنَ السَّفَاهَةِ وَ التَّمْوِیهِ وَ اجْعَلْ لِی نَصِیباً مِنْ کُلِّ خَیْرٍ تُنْزِلُ فِیهِ بِجُودِکَ یَا أَجْوَدَ الْأَجْوَدِین.» خدایا در این ماه به من تیزهوشی و بیداری عنایت فرما،و از بی خردی و اشتباه دورم‌ساز،و از هر خیری که در این ماه نازل می کنی، برایم بهره‌ای قرار ده و به حق جودت ای جودمندترین جودمندان.

وی افزود: در فراز اول دعا آمده است: «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ الذِّهْنَ وَ التَّنْبِیهَ»، یعنی،در روز سوم ماه مبارک رمضان، از خدا درخواست ذهن و تنبیه می‌ کنیم. استاد جواد محدثی می گوید: «ذهن» و «تنبیه»، دو نعمت گرانقدر و پربرکت است که در این دعا از خدا می خواهیم. اگر این دو نباشد، دیگر کدام آینده نگری و روشن بینی و «خودآگاهی» و توجّه و بصیرت پیدا می شود که دستگیر انسان باشد؟

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ذهن در لغت ؛به معنای دانایی و تیزهوشی است و تنبیه؛ به معنای هوشیاری و متوجه شدن. رسول خدا (ص) درباره اینکه از خدا چه نوع ذهن و تنبیه، بخواهیم، می‌ فرمایند:

"اِذا اَتَی عَلَیَّ یَومٌ لا اَزدادُ فِیهِ عِلماً یُقَرِّبُنِی اِلی اللهِ فَلا بارَکَ اللهُ لِی فِی طُلُوعِ شَمسِهِ" .«اگر روزی بر من فرا رسد که در آن روز بر علم و دانش خویش نیفزوده باشم که مرا به خدا نزدیک سازد، خداوند طلوع آفتاب آن روز را برایم مبارک نساخته است».

آسیب شناسی ذهن و  تنبیه

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: اگر از خداوند، این دو مشعل روشنگر و راهگشا را می طلبیم، باید از هر چه که خرد را تیره و جان را آلوده می کند و از هرچه غفلت آور است، خود را دور کنیم، تا چراغ ذهن و مشعل تنبّه، بتواند راه را بنمایاند.

وی افزود: آیة الله مجتهدی تهرانی ره می فرمود: " یکی از نعمت های بزرگ خدا ذهن است؛ در این دعا از خدا درخواست ذهن و حافظه می کنیم، اگر می بینید حافظه ضعیف است و حافظه درست و حسابی نداریم، علت آن، گناه است؛ به نامحرم که نگاه کنی حافظه می رود. شاعر می گوید:

شَکوتُ الی وَکیعٍ سوَء حِفظی

فَارشْدنی اِلی تَرِک المعاصی

و ذلِکَ  اَن حَفِظَ  العِلم فَضل

وَ فَضل اللهُ لایوتی لِعاصی

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شخصی به دانشمندی مراجعه می ‌کند و می ‎گوید که من حافظه ندارم؛ آن دانشمند گفت «گناه نکن» و علت آن را هم ذکر کرد و گفت: علم یک نوع فضیلت و برتری است و خدا این برتری را به شخص گنه کار نمی‌دهد؛ لذا کسی که اهل گناه است، مجتهد و ملا نمی ‌شود و اگر بخواهد ملا بشود و به درد مردم بخورد، باید حافظه داشته باشد و لازمه آن ترک گناه است."

و فرمود: "مرحوم آیت ‌الله بروجردی گاهی در درس شعرهای سیوطی می ‌خواندند؛ با اینکه حدود هفتاد الی هشتاد سال از زمانی که سیوطی می‌ خواندند و مجتهد شده بودند، فاصله بود، ولی به علت دوری از گناه از حافظه بسیاری قوی برخوردار بودند".

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: استاد سید اصغر سعادت لاهیجانی می گفتند: "عقل در پرتو اطاعت و بندگي خدا  و ترک هوي و هوس نوراني  مي گردد و برعکس؛ اگر عقل دچار غُبار نفسانيات و شهوات و هواهاي نفساني و شيطاني شود، آدمي در اين صورت دچار کُسوف عقلي مي شود و نورانيت عقلش زائل مي گردد

وی افزود: شاعرِ عرب مي گويد:

اِنارَةُ العَقلِ مَکسُوف بِطَوعِ الهَوي

وَ عَقلُ عاصِي الهَوي يَزدادُ تَنويراً

يعني روشني و نورانيت عقل بواسطه پيروي از هواي نفس  مکسوف و ناپديد و خاموش مي شود و از بين مي رود و کسي که  عاصي و دوري کننده از هواي نفس باشد، نورانيت عقلش افزايش پيدا مي کند"

اين استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مرحوم حضرت آیت الله حاج شیخ ذبیح الله ذبیحی قوچانی (ره) بارها می فرمود :"استادی داشتیم در نجف که همواره می گفت سری سالم به قبر ببرید. هواهای نفسانی را از سر خارج کنید. انارة العقل مکسوف بطوع هوی : امیال نفسانی نور عقل را از میان می برد."

برخى از فواید و فضائل روزه

الف. تقویت تقوا، پرهیزگارى و اخلاص (سوره بقره آیه 183)

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: امام صادق (ع) مى ‏فرماید: خداوند متعال فرموده: «روزه از من است و پاداش آن را من مى‏ دهم.» (میزانالحکمه ج7 ص3207 ترجمه حمید شیخی)

وی افزود: حضرت فاطمه (س) مى ‏فرماید: «خداوند روزه را براى استوارى اخلاص، واجب فرمود.» (میزان الحکمه ج7ص 3209)

ب. مانع عذاب‏هاى دنیوى و اخروى:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام على (ع) مى‏ فرماید: «روزه روده را باریک مى ‏کند گوشت را مى‏ ریزد و از گرماى سوزان دوزخ دور مى ‏گرداند.» (میزانالحکمه ج 7 ص3209) پیامبر اکرم (ص) مى‏فرماید: «روزه سپرى در برابر آتش است.» (میزانالحکمه ج7 ص3209)

ج. آرامش روان و جسم:

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: روزه ‏دارى روح و روان و قلب و دل و نیز جسم را آرامش داده و باعث سلامتى روح و تندرستى جسم مى ‏شود. پیامبر اکرم(ص) مى‏فرماید: «روزه بگیرید تا سالم بمانید.» باز مى ‏فرماید: «معده خانه تمام دردها و امساک [روزه ]بالاترین داروهاست.»(میزانالحکمه ج 7ص 3209) حضرت امام باقر(ع) مى‏فرماید: «روزه و حج آرام‏بخش دل هاست.»(میزان الحکمه ج07 ص3209) حضرت على (ع) مى‏ فرماید: «خداوند بندگان مؤمن خود را به وسیله نمازها و زکات و حدیث در روزه‏دارى روزه ‏هاى واجب [رمضان] براى آرام کردن اعضا و جوارح آنان، خشوع دیدگانش و فروتنى جان‏ هایشان و خضوع دل هایشان حفظ مى ‏کنند» (میزا ن الحکمه ج7 ص3209)

وی افزود: امروزه در علم پزشکى و از نظر بهداشت و تندرستى نیز در جاى خود ثابت شده که روزه ‏دارى تأثیرهاى فراوانى بر آرامش روح و روان و سلامتى جسم و بدن دارد، دفع چربى ‏هاى مزاحم، تنظیم فشار، قند خون، و... نمونه آن است. (تفسیر نمونه ج1 ص631)

نزول کتب آسمانى در این ماه‏

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: تمام کتب بزرگ آسمانى مانند: قرآن کریم، تورات، انجیل، زبور، صحف در این ماه نازل شده است. حضرت امام صادق (ع) مى‏فرماید: «کل قرآن کریم در ماه رمضان به بیت المعمور نازل شد، سپس در مدت بیست سال بر پیامبر اکرم (ص) و صحف ابراهیم در شب اول ماه رمضان و تورات در روز ششم ماه رمضان، انجیل در روز سیزدهم ماه رمضان و زبور در روز هیجدهم ماه رمضان نازل شد.» (کافی ج2 ص628)

توفیق روزه‏

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در ماه رمضان خداوند متعال توفیق روزه‏ دارى را به بندگانش داده است؛ «پس هر که ماه [رمضان‏] را درک کرد، باید روزه بگیرد.» (سوره بقره ایه 185)

وی اضافه نمود: انسان افزون بر جنبه مادى و جسمى، داراى بُعد معنوى و روحى هم هست و هر کدام در رسیدن به کمال مطلوب خود، برنامه‏هاى ویژه را نیاز دارند، یکى از برنامه‏ها براى تقویت و رشد بُعد معنوى، تقوا و پرهیزگارى است؛ یعنى اگر انسان بخواهد خودش را از جنبه معنوى رشد و پرورش دهد و به طهارت و کمال مطلوب برسد، باید هواى نفس خود را مهار کند و موانع رشد را یکى پس از دیگرى بر دارد و خود را سرگرم لذت‏ها و شهوات جسمى نکند. یکى از اعمالى که در این راستا مؤثر و مفید است روزه‏ دارى است.  قرآن کریم مى‏فرماید: «... اى افرادى که ایمان آورده‏اید! روزه بر شما نوشته شد، همان گونه که بر پیشینیان از شما نوشته شده، تا پرهیزگار شوید.»(سوره بقره ایه 183) برخى از فواید و فضائل روزه:

مانع نفوذ شیطان:

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: امام على (ع) به پیامبر اکرم (ص) عرض کرد: یا رسول الله! چه چیزى شیطان را از ما دور مى‏ کند؟ پیامبرگرامى(ص) فرمود: روزه چهره او را سیاه مى‏کند و صدقه پشت او را مى‏شکند.»(مستدرک الوسائل ج7 ص154)

وی افزود: بنابراین، روزه مانع نفوذ شیطان‏ هاى جنى و انسى شده و وسوسه‏ هاى آنان را خنثى مى ‏کند.

 مساوات بین غنى و فقیر:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: انسان روزه ‏دار در هنگام گرسنگى و تشنگى، فقرا و بینوایان را یاد مى ‏کند و در نتیجه به کمک آنها مى‏ شتابد. حضرت امام حسن عسگرى (ع) درباره علت وجوب روزه مى ‏فرماید: «تا توانگر درد گرسنگى را بچشد و در نتیجه به نیازمند کمک کند.»(میزانالحکمه ج 7ص3209)

احیاء فضائل اخلاقى‏

استاد ابراهیمی افزود: حضرت امام رضا (ع) درباره علت وجوب روزه مى‏فرماید: «تا مردم رنج گرسنگى و تشنگى را بچشند و به نیازمندى خود در آخرت پى‏ببرند و روزه‏دار بر اثر گرسنگى و تشنگى خاشع، متواضع و فروتن، مأجور، طالب رضا و ثواب خدا و عارف و صابر باشد و بدین سبب مستحق ثواب شود،... روزه موجب خوددارى از شهوات است، نیز تا روزه در دنیا نصیحت‏گر آنان باشد و ایشان را در راه انجام تکالیفشان رام و ورزیده کند و راهنماى آنان در رسیدن به اجر باشد و به اندازه سختى، تشنگى و گرسنگى که نیازمندان و مستمندان در دنیا مى‏چشند پى ببرند و در نتیجه، حقوقى که خداوند در دارایى‏هایشان واجب فرموده است، به ایشان بپردازند... .»(میزانالحکمه ج 7 ص3209)

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: بدیهى است فضائل و ثواب ‏هایى که براى ماه مبارک رمضان و روزه ‏دارى ذکر شده و به برخى از آنها اشاره شد، از آنِ کسانى است که حقیقت آن را درک کنند و به محتواى آن عمل و در گفتار و کردار به کار گیرند و به آنها جامه عمل بپوشانند. چنان در روایات اسلامى براى روزه‏ دارى آدابى ذکر شده و کسانى که صرفاً تلاوت قرآن مى ‏کنند. ولى به آیات و احکام آن عمل نمى ‏کنند و یا آن که از روزه‏ دارى تنها رنج گرسنگى و تشنگى را مى ‏کشند و بوسیله گناه، تأثیر روزه را از بین مى‏برند و ماه مبارک رمضان و فضاى معنوى آن تأثیرى بر اشخاصى بر جاى نمى‏گذارد، مورد نکوهش قرار گرفته‏اند.

وی افزود: پیامبر اکرم (ص) به زنى که با زبان روزه کنیز خود را دشنام مى ‏داد، فرمود: چگونه روزه‏ دارى و حال آنکه کنیزت را دشنام مى ‏دهى؟! روزه فقط خوددارى از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه خداوند آن را علاوه بر این دو، مانع کارها و سخنان زشت که روزه را بى‏ اثر مى‏ کنند قرار داده است، چه اندکند روزه ‏داران و چه بسیارند کسانى که گرسنگى مى ‏کشند.» (کافی ج 4 ص 87)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت امام سجاد (ع) در دعاى حلول ماه رمضان به درگاه خداوند عرض مى‏ کند: به وسیله روزه این ماه یاریمان ده تا اندام ‏هاى خود را از معاصى تو نگه داریم و آنها را به کارهایى گیریم که خشنودى تو را فراهم آورد، تا با گوش‏هایمان سخنان بیهوده نشنویم و با چشمانمان به لهو و لعب نشتابیم و تا دستمانمان را به سوى حرام نگشاییم و با پاهایمان به سوى آن‏چه منع شده ره نسپاریم و تا شکمهایمان جز آن‏چه را تو حلال کرده‏اى در خود جاى ندهد و زبان‏هایمان جز به آن‏چه تو خبر داده‏اى و بیان فرموده‏اى گویا نشود... .»( صحیفه سجادیه ص186)

وی اضافه نمود: بنابراین، در ماه مبارک باید تمام اعضا و جوارح را از حرام دور نگه داشت و با اخلاص، توکل و توسل از اهل‏بیت(علیه السلام) و عمل به دستورها و احکام قرآن کریم و دورى از گناهان، انجام توبه نصوح و واقعى، عبادت، شب‏زنده‏دارى، درک فضیلت شب قدر و... فضیلت ماه مبارک رمضان را درک کرد و از آن در راستاى رسیدن به کمال حرکت کرد و باید در این ماه به گونه‏اى خودسازى کرد که با اتمام ماه مبارک تأثیر و فواید آن در روح و جان افراد باقى باشد و اثر آن تا ماه رمضان سال بعد ماندگار باشد.

/270/260/20/