استاد محمد اسماعیل نوری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «نجاست سگ» پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ابتدای این قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: روایات رسیده از پیشوایان معصوم (ع) در مورد سگ را، به هشت دسته می­ توان تقسیم کرد که هر کدام از آنها، به نوعی دلالت بر نجاست و پلیدی سگ دارد. و می ­توان گفت: مجموع این روایات در مورد نجس بودن سگ، در حد تواتر اجمالی است. در قسمت قبل، به چهار دسته از این روایات اشاره شده است. دستۀ اول، روایات بیانگر نجاست سگ

دستۀ دوم، روایات مربوط به نیم­ خوردۀ سگ

دستۀ سوم، مربوط به اجسام تماس یافته با سگ

دستۀ چهارم، مربوط به روش تطهیر ظروف

دستۀ پنجم؛ مربوط به مذموم بودن نگهداری سگ

استاد در روایات متعدد، نگهداری سگ درخانه، مذموم شمرده شده و از آن نهی شده است. به چند نمونه اشاره می ­شود.

روایت اول:

وی افزود: در حدیث موثق سَماعه می­گوید: از امام صادق (ع) سؤال کردم: آیا نگهداری سگ در خانه جایز؟ فرمود: «لَا» (الکافی، ج 6، ص552، ح 3)

روایت دوم:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در روایت موثق زُراره امام صادق (ع) فرموده: «مَا مِنْ أَحَدٍ يَتَّخِذُ كَلْباً إِلَّا نَقَصَ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ عَمَلِ صَاحِبِهِ قِيرَاطٌ» (الکافی، ج6، ص552، ح2) کسی نیست سگی را نگهدارد مگر این که هر روز یک قیراط از عمل صاحبش کم می­ شود.»

روایت سوم:

استاد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: در حدیث صحیح جراح مدائنی از آن حضرت آمده: «لَا تُمْسِكْ كَلْبَ الصَّيْدِ فِي الدَّارِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ بَابٌ» (الکافی، ج6، ص552، ح 5) «سگ شکاری را در خانه نگه مدار مگر این که میان تو و آن دری فاصله باشد.»

روایت چهارم

وی در ادامه بیان کرد: درروایت موثق سَماعه می ­گوید: دربارۀ نگهداری سگ شکاری از امام صادق (ع) سؤال کردم، فرمود: «إِذَا كَانَ يُغْلَقُ دُونَهُ الْبَابُ فَلَا بَأْسَ» اگر درب، به روی بسته باشد اشکال ندارد.» (الكافي، ج6، ص552، ح6. اگرچه این حدیث و حدیث شماره 1 هر دو مضمره اند، ولی به قرینۀ راوی معلوم است که سماعه از امام صادق (ع) سؤال کرده است.)

وی افزود: از این احادیث معلوم می ­شود: نگهداری سگ در خانه جایز نیست. و کسانی که به خاطر شغلشان ناچار هستند، سگ شکاری و امثال آن را نگهدارند، باید کاری کنند که سگ نتواند وارد خانه شود و آن را نجس کند.

دستۀ ششم؛ مربوط به دوری فرشته از سگ

این استاد درس خارج حوزه علمیه اضافه نمود: از برخی روایات استفاده می ­شود: خانه ای که در آن سگ باشد، فرشتگان رحمت وارد نمی ­شوند (البته، فرشتگان نگهبان اعمال و مأموران قبض روح از این حکم مستثنا هستند) مثل حدیثی که به سند صحیح یا حسن (چون در مورد وثاقت عبد الله بن محمد بن عیسی اختلاف است، ولی ممدوح بودنش قطعی است، از این رو روایتش اگر صحیح هم نباشد، حد اقل حسن است) از امام صادق (ع) روایت شده که: جبرئيل (ع) گفته است: «إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَيْتاً فِيهِ صُورَةٌ، وَ لَا كَلْبٌ (يَعْنِي: صُورَةَ الْإِنْسَانِ)، وَ لَا بَيْتاً فِيهِ تَمَاثِيل‏» ما(فرشتگان) وارد نمی­ شویم به خانه ­ای که در آن صورت انسان باشد، یا سگ باشد، و یا تمثال ­­ها باشد.» (الکافی، ج 6، ص 527، ح 3)

وی افزود: چند روایت دیگر قریب به این مضمون هم نقل شده است، ولی چون در سند بعضی محمد بن مروان و در بعضی دیگر عمرو بن خالد توثیق نشده ­اند، تنها به نقل یکی از آنها اکتفا می کنیم. (ر. ک: الکافی، ج 3، ص 393، ح 26 و 27 و ج 6، ص526- 528، ح 2 و 12؛ المحاسن، احمدبن محمد برقی، دار الکتب الاسلامیه، قم، 1371 ق، ج 2، ص 614 و 615، ح 38- 40)

استاد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: در روایتی از امام صادق (ع) آمده است: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص)‏: إِنَّ جَبْرَئِيلَ (ع) أَتَانِي فَقَالَ: إِنَّا مَعْشَرَ الْمَلَائِكَةِ لَا نَدْخُلُ بَيْتاً فِيهِ كَلْبٌ، وَ لَا تِمْثَالُ جَسَدٍ، وَ لَا إِنَاءٌ يُبَالُ فِيهِ؛» رسول خدا (ص) فرمود: جبرئیل پیش من آمد و گفت: ما فرشتگان وارد نمی­شویم به خانه­ای که در آن سگ، یا تمثال بدن [موجود ذی­روح) باشد و یا ظرفی باشد که در آن ادرار می ­کنند.»  (خصال، ج 1، ص 138، ح 155)

وی افزود: اگرچه این دسته از روایات، دلالت صریح بر نجاست سگ ندارد، ولی بر مذموم بودن نگهداری آن در خانه دلالت دارد. و این مذمومیت به حدی است که حتی از نماز خواندن در آن خانه­ نهی شده است؛ همچنان که در حدیث مرسل شیخ صدوق از امام صادق (ع) آمده:‏

 «لَا تُصَلِّ فِي دَارٍ فِيهَا كَلْبٌ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ كَلْبَ صَيْدٍ وَ أَغْلَقْتَ دُونَهُ بَاباً فَلَا بَأْسَ، وَ إِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَا تَدْخُلُ بَيْتاً فِيهِ كَلْبٌ‏ وَ لَا بَيْتاً فِيهِ تَمَاثِيلُ وَ لَا بَيْتاً فِيهِ بَوْلٌ مَجْمُوعٌ فِي آنِيَةٍ» در خانه­ ای که سگ باشد، نماز نخوان، مگر این که سگ شکاری باشد و در را به روی آن ببندی؛ در این صورت اشکال ندارد؛ چون فرشتگان داخل نمی ­شوند به خانه ­ای که در آن سگ یا تمثال­ ها باشد و یا ظرفی باشد که ادرار در آن جمع شده است.» (من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق،  تحقیق علی اکبر غفاری، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، قم، چاپ دوم 1313 ق، ج 1، ص 246، ح 743)

دستۀ هفتم؛ مربوط به قیمت سگ

استاد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: دستۀ هفتم، روایاتی است که بر حرمت قیمت سگ دلالت دارد. به چند نمونه اشاره می­ کنیم.

روایت اول

وی اضافه نمود: به سند موثق از امام صادق (ع) روایت شده: «اَلسُّحْتُ: ثَمَنُ الْمَيْتَةِ، وَ ثَمَنُ الْكَلْبِ، وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ، وَ مَهْرُ الْبَغِيِّ، وَ الرِّشْوَةُ فِي الْحُكْمِ، وَ أُجْرَةُ الْكَاهِنِ» قیمت مردار، سگ، شراب، و مهریۀ زناکار، رشوه در حکم و مزد کاهن (غیبگو) سحت (حرام) است.» (تهذيب الأحكام، ج 6، ص 368، ح 182. این مضمون در خصال، ج 1، ص 329، ح 25 نیز آمده است.)

روایت دوم

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در یک حدیث طولانی از امیرمؤمنان (ع) روایت شده است: رسول خدا (ص) فرمود: «يا علي! وصیت ­هایی به تو می ­کنم که اگر آنها را حفظ و عمل کنی، همیشه در خیر و نیکی خواهی بود.» (من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص 352، ح 5762.)

و پس از بیان چند مطلب فرمود: «يَا عَلِيُّ! مِنَ السُّحْتِ: ثَمَنُ الْمَيْتَةِ، وَ ثَمَنُ الْكَلْبِ، وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ، وَ مَهْرُ الزَّانِيَةِ، وَ الرِّشْوَةُ فِي الْحُكْمِ، وَ أَجْرُ الْكَاهِنِ» «چند چیز از مصادیق سحت است: قیمت مردار، قیمت سگ، قیمت شراب، مهر زناکار، رشوه در قضاوت و مزد کاهن.» (همان، ص363، ادامه ح 5762)

روایت سوم:

استاد نوری خاطرنشان کرد: در روایت صحیح یا حسن (چون در مورد وثاقت سهل بن زیاد اختلاف است، ولی ممدوح بودنش قطعی است، لذا روایتش اگر صحیح هم نباشد حد اقل حسن است.) حسن بن علی وشّاء می­ گوید: از امام رضا (ع) دربارۀ خرید و فروش کنیز آوازه ­خوان سؤال شد، فرمود: «مَا ثَمَنُهَا إِلَّا ثَمَنُ كَلْبٍ وَ ثَمَنُ الْكَلْبِ سُحْتٌ، وَ السُّحْتُ فِي النَّارِ» «قیمت آن مثل قیمت سگ است و قیمت سگ سحت است، و سحت در آتش [دوزخ] است.» (الكافي، ج 5، ص120، ح 4.)

وی افزود: البته، سگ­ هایی که منفعت حلال عقلایی دارند؛ از قبیل سگ شکاری و امثال آن، از این حکم مستثنا بوده و خرید و فروش آن­ها جایز است.

روایت چهارم

به سند صحیح از امام باقر (ع) روایت شده: «قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع):‏ لَا خَيْرَ فِي الْكِلَابِ إِلَّا كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ» در سگ­ ها، خیری نیست جز سگ شکاری یا سگ محافظ گله.» ممکن است در زمان ما، سگ زنده­ یاب و سگ مواد مخدریاب نیز در حکم سگ شکاری باشد. (الکافی، ج 6، ص552، ح 4)

روایت پنجم

به سند صحیح از امام صادق (ع) روایت شده: «ثَمَنُ الْكَلْبِ الَّذِي لَا يَصِيدُ سُحْتٌ. قَالَ: وَ لَا بَأْسَ بِثَمَنِ الْهِرِّ» «قیمت سگی که شکار نمی­ کند، سحت است. و فرمود: قیمت گربه اشکال ندارد.» (تهذيب الأحكام، ج6، ص356، ح 138.)

روایت ششم

وی افزود: به سند موثق از ابوبصير نقل شده می ­گوید: از امام صادق (ع) دربارۀ قیمت سگ شکاری سؤال کردم. فرمود: «لَا بَأْسَ بِثَمَنِهِ، وَ الْآخَرُ لَا يَحِلُّ ثَمَنُهُ» قیمت آن اشکال ندارد، ولی قیمت غیر آن حلال نیست.» (همان، ح 137.)

دستۀ هشتم؛ مربوط به دیۀ سگ

استاد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: در برخی روایات برای بعضی از سگ­ ها دیه قرار داده شده، ولی برای بعضی از آنها قرار داده نشده است که حاکی از بی ­ارزشی و جواز کشتن آنهاست. (ر. ک: وسائل الشیعه، ج 29، صص226- 228.)

روایت اول:

وی افزود: در روایت ابوبصير از یکی از دو امام باقر یا صادق (ع) آمده است: «دِيَةُ الْكَلْبِ السَّلُوقِيِّ أَرْبَعُونَ دِرْهَماً جَعَلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ (ص)، وَ دِيَةُ كَلْبِ الْغَنَمِ كَبْشٌ، وَ دِيَةُ كَلْبِ الزَّرْعِ جَرِيبٌ مِنْ بُرٍّ، وَ دِيَةُ كَلْبِ الْأَهْلِيِّ قَفِيزٌ مِنْ تُرَابٍ لِأَهْلِهِ» دیۀ سگ سلوقی (شکاری) چهل درهم است که رسول خدا (ص) قرار داده، دیۀ سگ گله یک قوچ است، دیۀ سگ نگهبان زراعت یک جریب (پیمانه) گندم است و دیۀ سگ اهلی (زینتی) یک قفیز (پیمانه) خاک است!» (الكافي، ج 7 ، ص 368، ح 6؛ تهذیب الاحکام، ج 10، ص310، ح 1155)

روایت دوم

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در حدیث مرسل ابن فضّال از امام صادق (ع) آمده است: «دِيَةُ كَلْبِ الصَّيْدِ أَرْبَعُونَ دِرْهَماً، وَ دِيَةُ كَلْبِ الْمَاشِيَةِ عِشْرُونَ دِرْهَماً، وَ دِيَةُ الْكَلْبِ الَّذِي لَيْسَ لِلصَّيْدِ وَ لَا لِلْمَاشِيَةِ زَبِيلٌ مِنْ تُرَابٍ عَلَى الْقَاتِلِ أَنْ يُعْطِيَ وَ عَلَى صَاحِبِهِ أَنْ يَقْبَلَ‏» دیۀ سگ شکاری چهل درهم، دیۀ سگ نگهبان گله بیست درهم است، و برای سگی که از این­ها نباشد، مقداری خاک است که قاتل بدهد و صاحبش باید بپذیرد!» (من لا يحضره الفقيه، ج4، ص170، ح5391) این تعبیر کنایه از این است که: این نوع سگ­ دیه ندارد!

استاد نوری خاطرنشان کرد: اگرچه این دو روایت از نظر سند، قابل خدشه است، ولی فقها طبق مضمون آنها فتوا داده اند­، و پس از تعیین دیۀ انواع سگ­ هایی که در دو حدیث فوق آمده، گفته ­اند: مسلمان، به غیر سگ­ های یاد شده مالک نمی ­شود، از این رو در اتلاف آن ضمان نیست. (ر. ک: الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، شهید ثانی، مجمع الفکر الاسلامی، قم، چاپ چهارم، 1428ق، ج 4، ص553-555؛ تحریر الوسیله، امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1379ش، ج 2، ص 574.)

وی افزود: به عبارت دیگر اگر کسی سگی را که از موارد فوق نیست، بکشد، ضامن نیست و دیه ندارد؛ بنابراین کسی که خود را مالک آن می ­داند (چون در واقع مالک نیست) حق ندارد قاتل آن سگ را مؤاخذه نماید.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از تأمل در مجموع هشت دسته روایت که به برخی از آنها اشاره شد، شکی در نجاست سگ باقی نمی­ ماند. و می ­توان گفت: روایات معصومین (ع) در مورد «نجس العین» بودن سگ، به حد «تواتر اجمالی» رسیده است.

اجماع بر نجاست سگ

استاد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: با استناد به این روایات، همه فقهای شیعه به نجاست سگ فتوا داده­ اند و هیچ یک از علمای شیعه در نجاست سگ خدشه نکرده است.

وی افزود: در دائرة المعارف فقه مقارن می ­نویسد: نجاست سگ در فقه امامیه اجماعی است و روایات فراوانی بر نجاست آن دلالت دارد. ولی در فقه اهل سنت اختلاف نظر است. ابن نجیم حنفی (م970) به اختلاف مذکور اشاره کرده و عدم نجاست را به ابو حنیفه نسبت می ­دهد. البته حنفیه رطوبات و نیم­ خوردۀ سگ را نجس می­ دانند. شافعیه و حنابله حکم به نجاست کلب (سگ) کرده. و مالکیه سگ و خوک را پاک شمرده­اند. مشهور فقهای اهل سنت، فتوا به حرمت خوردن گوشت سگ داده ­اند. (دائرة المعارف فقه مقارن، آیة الله ناصر مکارم و همکاران، انتشارات امام علی بن ابی طالب، قم، چاپ اول، 1392ش، ج 3، ص333.)

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: ممکن است کسی در حجیت این اجماع خدشه کرده و بگوید: این اجماع مدرکی است. آری، اجماع مدرکی است، ولی باید دانست که دلیل ما بر نجاست سگ، خود روایات مستفیض بلکه متواتر اجمالی است است که به نمونه­ هایی از آنها اشاره شد، نه اجماع تنها.

 ضرورت مذهب

استاد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: صاحب جواهر، برای اثبات نجاست سگ و خوک، ضمن اشاره به روایات مستفیض و اجماع محصَّل و منقول، می­گوید: «بل ضرورة المذهب» بلکه ضرورت مذهب.» (جواهر الکلام، شیخ محمد حسن نجفی، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، 1417ق، ج 5، ص 618)

وی افزود: از سخن صاحب جواهر استفاده می­شود: مسألۀ نجاست سگ، یک مسألۀ فرعی معمولی نیست، بلکه از ضروریات مذهب شیعه است که انکار آن موجب ارتداد است. البته، چون بعضی از مذاهب اهل سنت (همان طور که اشاره شد) در این حکم اختلاف دارند، انکار آن موجب ارتداد و خروج از دین اسلام و سبب کفر نیست­، بلکه فقط موجب خروج از مذهب و سبب فسق است! 

نتیجه گیری

این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: از مجموع مطالب مذکور نتیجه می ­گیریم: سگ هم مثل خوک، خون، مردار، ادرار، مدفوع و... «نجس العین» است و نجاست آن از ضروریات مذهب تشیّع بوده و کسی جز بعضی از اهل سنت در نجاست آن خدشه نکرده است.

وی افزود: در پایان، به کسانی که با سخنان بی­ سند و بی ­مدرک می­ خواهند مردم را به بی­ مبالاتی و معاشرت با سگ تشویق نموده و از این طریق بتوانند دین اسلام و جمهوری اسلامی را تضعیف نمایند، توصیه می­ کنم: با دین خدا بازی نکنید! و برای جلب رضایت مخلوق، سخط و غضب خالق را به جان نخرید! تا دیر نشده از حرف­های خلاف شرع خود توبه کرده و اعلام کنید که اشتباه کرده ­اید.

استاد محمد اسماعیل نوری در کلام پایانی در پایان بیان کرد: خدایا اسلام و مسلمین را یاری فرما؛ جمهوری اسلامی و حوزه ­های علمیه را تحت رهبری مقام عظمای ولایت امام خامنه­ ای (مد ظله) تا ظهور امام زمان (عج) مستدام بدار و ارواح طیبۀ شهدای اسلام، علما و مراجع گذشته به خصوص روح مطهر امام خمینی (ره) را با شهدای کربلا محشور فرما. بحق محمد و آله الطاهرین.

/270/260/20/