به مناسبت فرا رسیدن سالروز ولادت پر نور و سرور امیر بیان، آقای متقیان، امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام، استاد محمد سعید جواهری بستانک از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای استید به بیان گوشه ای از فضایل بی کران مولی الموحدین صلوات الله علیه پرداخت.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: درک و بیان شخصیت و جایگاه و فضایل و مناقب علی علیه السلام از توان بشر غیر معصوم خارج است؛ حتی علمای بزرگ و اندیشمندان طراز اول، نسبت به این امر اظهار عجز کرده اند. اما

آب دریا را اگر نتوان کشید

هم به قدر تشنگی باید چشید

وی افزود: علی علیه السلام مقیاس انسانیت، عصاره و معجزه خلقت و قرآن مجسم است؛ آیینه تمام نمای فضایل و ارزش های متعالی و میزان اعمال و ملاک ردّ و قبول هستند؛ اگر همه هستی با تمام کمالاتش بخواهد در یک انسان متبلور و متجلی بشود، به صورت مولا امیرالمؤمنین علیه السلام خواهد بود. ایشان آیت کبرای الهی، عین الله، اسدالله، یدالله، اذن الله و در یک کلام خلیفه الله است؛ علی علیه السلام قهرمان همه فضایل و کمالات هستند؛ شخصیتی جامع الاطراف و همتای قرآن است که در دامان پیامبر صلی الله علیه وآله و سلم رشد و تربیت یافته است و در همه میدان ها به اوج و قله رسیده است و از امتیاز نفس نبی بودن برخوردار است؛ چه اینکه نبیّ مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «خلقت انا و علیّ من نورٍ واحد»

استاد محمد سعید جواهری بستانک خاطرنشان کرد: علی علیه السلام، شخصیتی است که گذشت و مرور زمان، چهره تابناکش را بیشتر نمایان می سازد و پرده از ابعاد گسترده و عمیق شخصیت جامع الاطراف آن حضرت بر می دارد؛ به گونه ای که نه تنها شیعیان و مسلمان ها، بلکه انسان های آزاده دنیا به دنبال الگوگیری از آن حضرت هستند. فرقه ها و نحله های مختلف، انتساب خود را به آن حضرت، مایه فخر و مباهات می دانند.

وی اضافه نمود: امام علی علیه السلام محبوب انسان های عدالت خواه و حقیقت طلب و استکبارستیز و آزادی خواه است و نه تنها شیعیان و دانشمندان شیعی مذهب، بلکه علمای اهل تسنن و حتی نویسندگان بنام مسیحی و حتی مادی گرایان آزادی خواه، با بیان و بنان خود، پرتوی از عظمت و جامعیت آن حضرت را بیان کرده اند. علمای اهل سنت، علاوه بر اینکه مناقب حضرت را در ضمن بیان مناقب صحابی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و مناقب اهل بیت علیهم السلام مطرح کرده اند، به طور خاص و ویژه در مورد فضایل و مناقب آن بزرگوار، کتاب هایی را تألیف کرده و نوشته اند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در عصر معاصر هم کتاب هایی مانند «امام علی صوت العداله» نوشته عبدالفتاح عبدالمقصود، یا کتاب «علی و بنوه» نوشته طه حسین و مانند اینها نوشته شده است. علاوه بر این شروح زیادی توسط علمای اهل سنت بر نهج البلاغه نوشته شده است؛ مانند «شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید» که مشهور و معروف است. در منابع حدیثی اهل سنت هم روایات فراوانی وجود دارد که نشان دهنده فضایل آن حضرت و اهل بیت علیهم السلام است.

وی افزود: از احمد بن حنبل که امام حنابله است، نقل شده است: «لم یرد فی احد من الصحابه بالاسانید الجیاد اکثر مما جاء فی علیّ» آن مقدار روایت که با سندهای خوب در مورد فضایل علی علیه السلام وارد شده، در مورد هیچ صحابه ای وارد نشده است.

استاد جواهری بستانک خاطرنشان کرد: از ابن عباس که به عنوان «حبرالامه» و مفسر قرآن معروف است، از او نقل شده است: آن مقدار از آیات قرآن که در باره علی نازل شده، در باره هیچ کسی نازل نشده است.

وی افزود: گفته شده است بیش از سیصد آیه در مورد علی علیه السلام نازل شده است؛ البته برخی از آیات، مختص علی علیه السلام و برخی مشترک با اهل بیت علیهم السلام است. آیه ولایت، آیه تطهیر، آیه تبلیغ، آیه اکمال، آیه مودّت، آیه انفاق، آیه نجوا، آیه ودّ، آیه مباهله، آیه اطعام، آیه اولوا الامر، آیه تطهیر، آیه شراء، آیه خیر البریه، آیه صادقین و سایر آیات دیگر؛ البته برخی مبین فضایل اختصاصی حضرت هستند و برخی مبیّن فضایل مشترک اهل بیت علیهم السلام است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: احادیث زیادی در رابطه با منقبت حضرت علیه السلام وارد شده است؛ مانند حدیث وصایت، منزلت، سفینه، حدیث «انا مدینة العلم و علیّ بابها»، حدیث «من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه»، و اخباری که ولادت حضرت علیه السلام را در کعبه بیان می کند؛ که حضرت یگانه مولود کعبه هستند؛ در بین علمای اهل سنت، حاکم نیشابوری و دیگران گفته اند که احادیث ولادت حضرت در کعبه، از متواترات است. حدیث «علیّ مع الحقّ و الحقّ مع علیّ ...»، «حدیث متواتر ثقلین»، «حدیث طیر مشوی» و مانند این احادیث که یا مشتمل بر احادیث اختصاصی حضرت، یا مبیّن فضایل مشترک حضرت با اهل بیت علیهم السلام هستند.

وی اضافه نمود: مناقب علی علیه السلام در منابع اصلی اهل سنت فراون است؛ در صحیح بخاری، روایات مربوط به کنیه «ابوتراب» و دادن پرچم پیروزی به علی علیه السلام در روز خیبر و حدیث منزلت از جمله آن روایات است. نسائی در کتاب خصایص امیرالمؤمنین علیه السلام حدود 178 روایت در مورد مناقب آن حضرت ذکر می کند. خوارزمی از نسائی نقل کرده است که در مورد فضیلت هیچ کدام از صحابه به اندازه فضیلت علی علیه السلام، روایت وجود ندارد.

استاد جواهری بستانک خاطرنشان کرد: عظمت و جامعیت و جاذبه شخصیت حضرت در حدی است که نه تنها شیعیان و دلداه آن حضرت و اهل تسنن، بلکه دانشمندان مسیحی و سایر ادیان و حتی دانشمندان مادی گرا هم به آن اقرار و اعتراف کرده اند.

وی افزود: شبلی شمیل مادی گرا می گوید: «امام علی بن ابی طالب بزرگ بزرگان، یگانه نسخه ای که مانند او را شرق و غرب ندیده است.»

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: جرج جرداق مسیحی گفته است: «ای دنیا چه می شد که در هر زمانی تمام توان و قدرت خودت را بسیج می کردی و در هر زمان، یک علی با آن عقلش، با آن زبانش، و با آن ذوالفقارش به جهانیان عرضه می نمودی.»

وی اضافه نمود: خلیفه دوم، در مورد علی بن ابی طالب سلام الله علیه می گوید: «مادر روزگار از زادنِ شخصیتی مانند علی بن ابی طالب عقیم و ناتوان است.»

استاد جواهری خاطرنشان کرد: زمخشری نویسنده تفسیر مشهور کشاف می گوید: «من چه بگویم در باره مردی که دشمنانش از کینه جویی و حسد، مناقبش را انکار کردند، و دوستانش از ترس و بیم پنهان داشتند، با این حال فضایلش آنچنان انتشار یافته است که خاور و باختر را پر کرده است.»

وی افزود: ابن عباس از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت می کند: اگر علم را ده قسمت کنید، نه قسمت آن، مخصوص علی علیه السلام است و در یک قسمت باقی مانده هم آن حضرت با دیگران شریک است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی از دانشمندان فرانسوی می گوید: علی معیار و مقیاس ارزش ها و فضیلت ها است. ما باید ارزش ها و فضیلت ها را با علی بشناسیم؛ نه اینکه علی را با ارزش ها؛ یعنی نباید بگوییم علی خوب است؛ چون سخاوت داشت؛ علی خوب است چون شجاعت داشت؛ بلکه باید بگوییم سخاوت خوب است؛ چون علی داشت؛ شجاعت خوب است؛ چون علی داشت.

وی افزود: ابوعلی سینا فیلسوف نامدار اسلامی می گوید: علی علیه السلام در میان انسان ها چون پدیده ای معقول در میان محسوس ها بود.

استاد جواهری خاطرنشان کرد: از خلیل بن احمد پرسیدند: ما الدلیل علی افضلیت علیّ» پاسخ داد: «احتیاج الکل الیه فی الکل و استغناؤه  من الکلّ فی الکلّ دلیل علی انّه افضل من الکل» نیاز همگان به علی در همه موارد و بی نیازی حضرت به دیگران در همه موارد، دلیل بر آن است که علی افضل از همگان است.

وی افزود: صبحی صالح در مقدمه شرح نهج البلاغه می نویسد: باارزش ترین مقامات در تاریخ به نام علی ثبت شده است. به نمونه هایی مانند جنگ آوری آن حضرت در روز بدر و کشتن عمرو بن عبدود در خندق، پایداری آن بزرگوار در احد و حنین، پرچمداری آن حضرت در خیبر اشاره می کند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در کتاب فتوحات الاسلامیه آمده است: «و ما علمی و علم اصحاب محمد فی علم علی رضی الله عنه الا کقطره فی سبعة ابحر» می گوید: علم و دانش من و دانش همه صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در مقابل علم علی علیه السلام، چیزی جز یک قطره در مقابل هفت دریا نیست.

وی اضافه نمود: عبدالله از پدرش احمد بن حنبل نقل می کند: علی بن ابی طالب از اهل بیت است و کسی با آنها قابل مقایسه نیست. همینطور از پدرش نقل می کند: در حقّ علی باید بگویم که خلافت به علی مقام و منزلت نداد؛ بلکه علی بود که به خلافت منزلت بخشید.

وی افزود: فخر رازی می گوید: هر کس علی را پیشوای دینی خود قرار دهد، حقا به دستاوزی محکمی در دین و دنیای  خود چنگ زده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ابن حجر عسقلانی می نویسد: به نظر اکثر اهل علم و تحقیق، علی اولین کسی است که اسلام آورد و در دامان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم رشد و پرورش یافت و هیچ گاه از آن حضرت جدا نشد. در تمام جنگ ها یار و همراه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود، مگر در جنگ تبوک که طبق دستور پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به عنوان جانشین حضرت در مدینه ماندند و بعد از اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برگشتند، خطاب به حضرت فرمودند: آیا نمی خواهی نسبت به من همچون هارون نسبت به موسی باشی؟ حدیث منزلت از احاادیث مشهور و مسلم است.

استاد محمد سعید جواهری بستانک خاطرنشان کرد: فضایل آن حضرت آنقدر فراگیر است که قابل احصاء و شمارش نیست. صبر ایوب، آیت عیسی، سخاوت ابراهیم، صدای داود، شکوه سلیمان، حکمت لقمان، صدق اسماعیل، استجابت دعای نوح، فرمان ذوالنون، داوری پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در وجود مقدس امیرالمؤمنین علیه السلام جمع شده بود. صدای درِ بهشت، یا علی است؛ درخت طوبی در خانه علی در بهشت است؛ علم و دانش حضرت، حق محوری و حق جویی و حق گویی حضرت، عدالت خواهی و آزادگی آن بزرگوار، شجاعت و عبادت و ایثار و ساده زیستی، قطره ای از دریای بی کران فضایل آن حضرت است.

استاد جواهری خاطرنشان کرد: نسل و ذریه پاک آن حضرت که با همه وجود در دفاع از دین و ارزش های دینی تلاش کردند و مظلومانه شهید شدند، از خصوصیات آن بزرگوار است؛ رعایت عدل و انصاف در همه شرایط، در جنگ و صلح، رعایت حال زیر دستان در همه شرایط، مبارزه با ظلم و کفر و فساد در همه شرایط، و همراهی و همدلی و همکاری فداکارانه در همه مراحل و منازل با وجود مقدس رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم از جمله ویژگی های منحصر به فرد آن حضرت بود.

وی افزود: حضرت هیچ گاه تحت تهدید و تطمیع دشمن قرار نمی گرفت؛ القائات فرستادگان و نویسندگان کفر و شرک و مخالفین در او تأثیر نداشت؛. به گفته یکی از دانشمندان فرانسوی، علی مولود حوادث نبود، بلکه او حوادث را به وجود می آورد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: به مال و منسب دنیوی اعتنا نداشت؛ هیچ گاه عدالت را فدای پیروزی ظاهری نمی کرد. همه وجودش را خوف الهی فرا گرفته بود و به هیچ چیزی جز رضای الهی توجه نداشت. از فضایل بارز آن حضرت آن است که «لقد صلی قبل ان یصلی الناس» و وارد شده است که «هو اول من صلی مع رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم» این مطلب را هم ترمذی، هم احمد بن حنبل، هم ابن هشام نقل کرده اند. در روایت داریم که «لا یحبّه الا مؤمن و لا یبغظه الا منافق» که این را ترمذی و ابن ماجه و احمد نقل کرده اند.

استاد محمد سعید جواهری بستانک خاطرنشان کرد: از نظر بی اعتنایی به دنیا و زهد و ساده زیستی در کامل بهایی آمده است: علی علیه السلام هنگامی که به جنگ صفین رفتند، چهل من آرد جو با خودشان بردند؛ و در برگشت، مقداری مانده بود؛ بعضی محاسبه کردند و گفته اند، حضرت در اول محرم سنه 37 در صفین حاضر شدند؛ و 11 صفر 38 جنگ تمام شده است؛ یعنی 13 ماه و 11 روز مدت جنگ بوده است. اگر 40 من آرد را بر این مدت تقسیم کنیم، ماهی 3 من و روزی 4 سیر می شود؛ که اگر حضرت همه اینها را مصرف کرده باشند، یعنی روزی 4 سیر سهم حضرت بوده است؛ در حالی که مقداری از همان را به کوفه برگرداندند. این وضع زندگی حضرت در دوران حکومت بود.

/270/260/20/