استاد علی احسانی، از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به بررسی چالش‌های نظام آموزشی حوزه و تبیین نقش اساتید در ارتقای کیفیت تحصیل طلبگان پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو، محورهای اصلی وظایف حوزوی را در دو ساحت «آموزش و «تبلیغ دین تعریف کرد و بر لزوم توجه ویژه به اصلاحات ساختاری در حوزه آموزشی تأکید نمود.

تداوم تدریس در سطوح مقدماتی؛ سنت بزرگان و وظیفه اساتید

استاد حوزه علمیه قم در بخش نخست گفتگو، بر اهمیت ارتباط اساتید سطوح عالی با طلبه‌های سال‌های ابتدایی تأکید کرد. وی با اشاره به تجربه شخصی در تدریس مدارس پایه (سال اول تا ششم)، اظهار داشت: «بسیاری از علمای بزرگ ما تا پایان عمر شریف خود، حتی در حالی که در سطح درس خارج بودند، تدریس متون مقدماتی نظیر لمعه را رها نکردند. این یک سنت ارزشمند است که اساتید سطوح عالی به تدریس در پایه‌های پایین‌تر بسنده نکنند و با حضور در کلاس‌های مقدماتی، مسیر رشد طلبه را از ریشه همراهی کنند.

چالش غلبه «آموزش بر «پژوهش در نظام حوزوی

استاد احسانی در تحلیل وضعیت فعلی آموزش در حوزه، به یک معضل ساختاری اشاره کرد و گفت: «امروز در بسیاری از مراکز آموزشی، آموزش بر پژوهش غلبه کرده است. طلبه ساعت‌های طولانی را صرف حضور در کلاس‌ها و دریافت داده‌ها می‌کند، اما فرصتی برای پردازش این اطلاعات و تبدیل آن‌ها به دانش کاربردی ندارد.

وی با نقد برنامه‌های آموزشی متراکم در برخی موسسات سطوح عالی تصریح نمود: «زمانی که یک طلبه از صبح تا ظهر با حجم زیادی از دروس (مانند مکاسب و غیره) مواجه است و بعدازظهر نیز به بررسی حواشی همان متون می‌پردازد، فرصت تفکر و پردازش داده‌ها از او سلب می‌شود. این وضعیت به‌ویژه برای طلبه‌های متاهلی که دغدغه زندگی دارند، فشار را دوچندان می‌کند.

خطر تبدیل طلبه به «گنجینه حفظیات بدون قدرت تولید محتوا

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به پیامدهای این رویکرد اشاره کرد و هشدار داد: «وقتی فشار بر طلبه است تا در مدت زمانی مشخص، محدوده خاصی از کتاب‌ها را بخواند تا از دیگران عقب نماند، ممکن است در نهایت مجموعه‌ای از داده‌ها و حفظیات را در ذهن داشته باشد، اما توانایی مرتبط ساختن این داده‌ها و تبدیل آن‌ها به تولید محتوا و اندیشه‌ورزی را از دست بدهد.

راهکار: ایجاد فرصت برای تفکر و تولید علم

استاد احسانی راهکار مقابله با این معضل را ایجاد تعادل میان ساعات تدریس و فرصت‌های تفکر دانست. وی تأکید کرد: «باید به طلبه فرصت داد تا فکر کند، داده‌های دریافته را پردازش نماید و در نهایت به مرحله تولید محتوا و پژوهش برسد. هدف ما نباید صرفاً انتقال اطلاعات باشد، بلکه باید زمینه را برای تولید علم و پرورش تفکر مستقل در طلبه فراهم کرد.

تبلیغ دین؛ وظیفه فراموش‌شده در میانه‌ی رقابت‌های علمی

استاد حوزه علمیه قم در بخش دوم گفتگو، به وظیفه خطیر «تبلیغ پرداخت و با ابراز تأسف از کمرنگ شدن این نقش در میان برخی اقشار حوزوی، اظهار داشت: «تبلیغ دین از بدو تأسیس حوزه‌ها، وظیفه‌ای بنیادین بر عهده تمامی طلاب بوده است؛ اما متأسفانه امروزه شاهد این هستیم که اهتمام به تبلیغ، گاهی با نگاهی نگریسته می‌شود. این تصور اشتباه وجود دارد که کسی که به تبلیغ می‌رود، لزوماً از سطح علمی بالایی برخوردار نیست. در حالی که تبلیغ مؤثر، نیازمند تخصص و تسلط علمی است و باید به این وظیفه به عنوان اولویت اصلی نگریست.

نقد رویکرد «سطح‌بندی در اعزام مبلغین

وی با اشاره به تجربیات شخصی و مشاهده فضای حوزوی، به یک دیدگاه نادرست در مورد اعزام مبلغین اشاره کرد و گفت: «در گذشته و حتی در برخی ذهنیت‌های فعلی، این تصور وجود داشت که برای اعزام به مناطق روستایی یا بیان احکام، داشتن سطوح پایین‌تر (مانند پایه سه یا چهار) کافی است. اما واقعیت این است که مردم در هر سطحی، تفاوت میان یک مبلغ متوسط و یک عالم پربار را احساس می‌کنند. تسلط علمی و عمق اندیشه استاد، مستقیماً بر اثرگذاری بیان و پذیرش مطالب توسط مخاطبان تأثیر می‌گذارد؛ بنابراین، اعزام اساتید برجسته به مناطق محروم، نه تنها ضرورتی استراتژیک، بلکه راهکاری برای ارتقای سطح فرهنگی جامعه است.

ضرورت سازماندهی تخصصی؛ پیشنهاد ایجاد «گروه تبلیغی اساتید سطوح عالی

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم برای خروج از وضعیت فعلی و رفع «مظلومیت امر تبلیغ، راهکاری عملی» را پیشنهاد داد. وی تصریح کرد: «برای اینکه اساتید رغبت بیشتری به حضور در عرصه‌های تبلیغی پیدا کنند و سازمان‌های متولی (مانند دفاتر تبلیغی یا نهاد نماز جمعه) بتوانند فضاهای مناسب‌تری را مهیا کنند، پیشنهاد می‌کنم گروهی تبلیغی اختصاصی، صرفاً متشکل از اساتید سطوح عالی تحت نظارت نشست دوره‌ای اساتید تشکیل شود.

وی افزود: «وجود یک شبکه سازمان‌یافته از اساتید مطرح در سطح کشور، باعث می‌شود که هم مدیریت اعزام‌ها بهینه شود و هم مردم از محتوای علمی و تخصصی‌تری بهره‌مند گردند. این رویکرد باعث می‌شود تا فاصله میان تخصص علمی و کاربرد اجتماعی در حوزه علمیه پر شود و جایگاه مبلغ در جامعه احیا گردد.