به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی، استاد محمدعلی اربابی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «پاسخ، به سؤالاتی حول محور زیارت اربعین حسینی» پرداخت.

/270/260/21/

ادله قرآنی، روایی در اثبات مشروعیت و استحباب زیارت اربعین امام حسین علیه‌السلام

 ادله قرآنی:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: مهم‌ترین مستندات قرآنی در اثبات مشروعیت و استحباب زیارت اربعین امام حسین علیه‌السلام عبارت‌اند از:

1- آیات وجوب محبت به رسول خدا صلی‌ الله ‌علیه ‌و آله، که به اطلاق، شامل محبت به اهل‌بیت علیهم السلام ایشان نیز می‌شود

2- آیات وجوب مودت ذوی‌القربی که به‌صراحت بر لزوم مودت نسبت به خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله دلالت دارند.

3- آیات وجوب امر به معروف و نهی از منکر که شعائر حسینی و زیارت اربعین مصداق برجسته آن است.

4- آیه وجوب تعظیم شعائر الهی که تعظیم مزار و یاد امام حسین علیه‌السلام در زیارت اربعین را شامل می‌شود.

ادله روایی عام:

استاد اربابی در ادامه بیان کرد: در حوزه روایات، مشترکات شیعه و اهل سنت نشان‌ دهنده پشتوانه قوی این عمل است. از جمله:

1- اطلاقات روایات استحباب زیارت قبور مؤمنان

2- ادله حفظ حرمت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله که به اهل‌بیت ایشان نیز سرایت می‌کند.

3- عمومات حدیث «سفینه» که اهل‌بیت را مایه نجات معرفی می‌کند.

4- اطلاقات محبت به امام حسین علیه‌السلام

5- وجوب تمسک به عترت پیامبر صلی الله علیه و آله.

ادله خاصه:

وی در بیان ادله خاصّه در این موضوع یادآور گردید: این دسته شامل سه روایت و گزارش اصلی است:

1- روایت صفوان از امام صادق علیه‌ السلام

2- روایت امام حسن عسکری علیه‌السلام.

3- گزارش تاریخی جابر بن عبدالله انصاری.

استاد اربابی ابراز داشت: ادله خاصّ از حیث سندی و صدوری، دارای قرائن متعدد بر صدق می باشند؛ که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- سیره مستمره: استمرار زیارت اربعین از زمان جابر تا عصر ائمه علیهم السلام و پس از آن در میان فقها و محدثان.

2- تلقی به قبول اصحاب امامیه نسبت به زیارت اربعین.

3- شهرت روایی و توجه خاص اساتید برجسته مانند شیخ طوسی.

4- عنوان علامت شیعه بودن زیارت اربعین در کنار عناصر مسلم دیگر مثل جهر به بسم الله الرحمن الرحیم.

5- استفاضه و تعدد طرق نقل روایت.

6- اعتبار صدوری روایت نزد محدثان بزرگ از جمله شیخ طوسی و ابن مشهدی.

وجود شواهد قرآنی متعدد برای زیارت اربعین:

این استاد حوزه علمیه قم در بیان از «شواهد قرآنی متعدد برای زیارت اربعین» به این موارد اشاره نمود:

1- مضامین بلند زیارت‌نامه اربعین که گویای دقیق ترین حقایق درباره معارف دینی است.

2- ظهور عمل و فتوا به استحباب زیارت در میان فقهای برجسته شیعه.

3- اتفاق نظر شیعه و اهل سنت در کبریای استحباب زیارت قبور اولیای الهی

وی افزود: با توجه به مجموعه ادله قرآنی، روایی و تاریخی، و با در نظر گرفتن سیره عملی و اجماع علما، جواز، مشروعیت و استحباب مؤکد زیارت اربعین امام حسین علیه ‌السلام از نظر فقهی و کلامی ثابت می‌گردد. این نتیجه نه تنها بر پایه نصوص معتبر است، بلکه با روح کلی شریعت در باب پاسداشت فرهنگ ایثار و شهادت کاملاً همخوانی دارد...

حضور حضرت زهرا «سلام‌الله‌علیها»

استاد محمدعلی اربابی با اشاره به روایات بسیار در مناقب و ثواب عظیم زیارت اباعبدالله الحسین علیه السلام خاطرنشان کرد:  بر اساس روایات، حضرت زهرا سلام الله علیها در کنار زائران امام حسین عليه ‌السلام حضور دارند. «معاویه بن وهب عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: إنَّ فاطِمةَ بِنتَ مُحمّد صلی الله علیهما و آله تَحضُرُ لِزُوارِ قَبرُ اِبنَها الحُسينِ علیه السلام فَتَستَغفُر لَهِم ذُنُوبَهُم؛ همانا فاطمه، دختر پیامبر صلی ‌الله ‌علیهما و آله، نزد زائران قبر فرزندش امام حسین علیه ‌السلام حاضر می‌شود و برای آنان آمرزش گناهانشان را از خداوند درخواست می‌کند.» (کامل الزیارات. ص ۱۱۸)

چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند، زائر اباعبدالله الحسین علیه ‌السلام به شمار می‌روند؟

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو به این سؤال پرداخت که «چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند، زائر اباعبدالله الحسین علیه‌ السلام به شمار می‌روند؟»

1- افرادی که حقیقتا دوست دارند به زیارت بروند، تلاش خود را هم انجام میدهند، ولی موفق به رفتن نمی‌شوند، آنها نیز زائر به شمار می‌روند.

2- از آن بالاتر، افرادی هستند که به دلیل انجام امری لازمتر با وجود آنکه توانایی مالی، بدنی و وقتی دارند، از رفتن به زیارت صرف‌نظر می‌کنند.

3- مصداق برجسته این افراد، کسانی هستند که با وجود انتظار یک‌ساله برای رفتن به زیارت اربعین، به جهت خلوت نشدن تجمعات خیابانی، به زیارت اربعین نمی‌روند تا پرچم حسین علیه‌السلام به وسیله دشمنان داخلی و خارجی در کشور پایین نیاید. اینان اگر اجرشان بیشتر از زائران کربلا نباشد، کمتر نیست.

چرا کسی که شوق زیارت امام حسین علیه‌السلام را ندارد، فاقد کمال اخلاقی است؟

این استاد حوزه علمیه قم به پاسخ این سؤال پرداخت که «چرا کسی که شوق زیارت امام حسین علیه‌السلام را ندارد، فاقد کمال اخلاقی است؟». وی در پاسخ، یادآور گردید:

1- خداوند متعال، کمال مطلق است. شوق به کمال، خودش موجب کمال است. در سوی مقابل، شوق به نقص داشتن، ضد کمال است. انسانی که گناه نکند، ولی شوق به گناه داشته باشد، همین شوق، برای او نقص اخلاقی و نقص در کمال به بار می آورد.

2- امام حسین علیه السلام به عنوان یکی از برترین اولیای الهی در تاریخ بشریت کسی است که از مقربان خاص درگاه خداوند متعال است.

3- شوق به دیدار و زیارت اولیای الهی که مظهر و تجلّی کمال خدا در عالم هستی هستند، خود موجب کمال می شود. نمی توان شوق به لقاء الله داشت، اما شوق به دیدار کسانی که مظهر و تجلی صفات خدا هستند، نداشت.

4- در سوی مقابل، کسی که چنین شوقی ندارد، از چنین کمالی محروم است و نشانۀ نقص اخلاقی اوست.

قبولی زیارت به چه معناست؟

استاد اربابی در ادامه به این سؤال پرداخت؛ که « قبولی زیارت به چه معناست؟ آیا سرازیر شدن اشک، نشانۀ قبولی زیارت است؟» وی در مقام پاسخ، اظهار داشت:

1- قبولی زیارت مانند هر عمل دینی دیگری، یک امر نسبی است؛ مانند نماز که ممکن است نماز کسی بیشتر از دیگری مورد قبول خداوند قرار گیرد.

2- قبولی زیارت نیز به معنای آن است که آن زیارت مورد رضایت امام معصوم علیه السلام قرار گیرد و افراد در قبولی زیارت، مانند هم نیستند.

3- زیارتی کاملاً مقبول است که با معرفت نسبت به امام و طبق آن معرفت باشد. معرفت به آنکه امام علیه السلام از او چه خواسته و معرفت به اینکه باید عملاً خواستۀ او را بر خواستۀ خود مقدم دارد. معنا ندارد که ما به زیارت امام برویم، ولی خلاف دستورات او عمل کنیم، آنگاه زیارت خود را کاملاً مورد قبول او بدانیم.

4- معنا ندارد که در مسیر زیارت، هر چه دلمان خواست انجام دهیم و رضایت امام علیه السلام را مدنظر قرار ندهیم، آنگاه انتظار داشته باشیم که زیارتمان کاملاً مورد قبول قرار گرفته باشد.

5- بنابراین، قبولی زیارت وابسته به سرازیر شدن اشک نیست؛ چراکه انسانها به لحاظ روحی با یکدیگر متفاوتند. برای نمونه، معمولاً در مجالس عزاداری یا هنگام ورود به حرم، بانوان سریعتر و بیشتر می گریند؛ اما این حقیقت، نشان از برتری آنها در عزاداری یا زیارت، نسبت به آقایانی که چنین نیستند، نمی باشد.

6- زیارتی کاملاً مقبول است که جز خواندن زیارت نامه(آنطور که خودشان گفته اند، یا به هر طریق ممکن)، انسان، امام را حاضر و ناظر بر اعمال خود بداند و طبق خواستۀ او عمل کند.