استاد مهدی احدی، از اساتید درس خارج حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به بررسی جایگاه فقاهت در جامعه و تبیین مفهوم «العلماء باقون» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو، فقاهت را عرصه‌ای توصیف کرد که دو خدمت بنیادین و متوازن به جامعه ارائه می‌دهد. وی در تبیین وجه اول اظهار داشت: «فقاهت از یک سو، وظایف عملی و تکالیف شرعی مردم را بر اساس استدلال‌های متقن و بینات قوی که از اهل‌بیت (ع) به ما رسیده، ابلاگ می‌کند. این امر در قالب توضیح مسائل شرعی توسط مبلغان و ائمه مساجد در متن جامعه جاری می‌شود.»

استاد احدی در مورد وجه دوم فقاهت تأکید کرد: حوزه علمیه، محلی برای پرورش درس‌های اخلاق، معرفت، حکمت و مهارت‌های مدیریتی و اجتماعی است. وی با مقایسه فضای آموزشی حوزه با دانشگاه‌ها، تصریح نمود: در حوزه علمیه قم و نجف، محیط تحقیقاتی منحصر‌به‌ضروری وجود دارد که در آن نقد و بررسی میان استاد و شاگرد، سنت هزارساله است. در این ساختار، حتی اشکالات شاگردان نیز به عنوان یک پروژه علمی پذیرفته و بررسی می‌شود؛ در حالی که در بسیاری از دانشگاه‌ها، چنین فضای بازِ نقد و بررسی میان استاد و دانشجو کمتر دیده می‌شود.

تبیین مفهوم «العلماء باقون»؛ بقای عملی و اثرگذاری

استاد درس خارج حوزه علمیه قم در تحلیل حدیث «العلماء باقون ما بقی الدهر» خاطرنشان کرد: این بقاء، یک بقای فلسفی نیست، بلکه «بقای نظری و عملی» است. استاد احدی تبیین کرد: «این بقاء از آن جهت است که فقها در متن مردم هستند و استنباطات و نوشته‌های آنان در زندگی جامعه اجرا می‌شود. از این رو است که مردم همچنان با استناد به کلام شیخ طوسی یا آیت‌الله بروجردی و شهید خامنه‌ای (ره)، مسیر زندگی خود را می‌یابند. این تداوم سیره و اثرگذاری در نیازهای دانش‌پژوهان و توده مردم است که منجر به بقای دائمی علما می‌شود.»

حکایتی از قدرت تحول‌آفرین فقاهت در میان تجار و جامعه

استاد احدی برای تبیین جایگاه معنوی و اجتماعی فقها، خاطره‌ای از «شیخ کبیر» و شخصی به نام «قهارخان» نقل کرد. وی روایت کرد که در فضای حمام‌های عمومی قدیم، در حالی که اربابان با خدمه و تکریم خاصی حضور می‌یافتند، شیخ کبیر در گوشه‌ای بی‌تکلف نشسته بود. در لحظه‌ای از گفتگو در فضای حمام، شیخ کبیر از قهارخان پرسید: «از اموالت چه چیزی را با خود به این خزینه آورده‌ای؟» و وقتی او پاسخ داد که تنها لباس و لنگی همراه دارد، شیخ فرمود: «اما من هر چه دارم را با خود آورده‌ام؛ علمم، فقهم، خدمات مردمی و نوشته‌هایم.»

وی تصریح نمود: این برخورد و نگاه عمیق فقیه، باعث شد تا قهارخان به تفکر فرو رود و در نهایت بسیاری از اموال خود را وقف حوزه علمیه و نیازمندان کند؛ وقف‌نامه‌ای که تا به امروز موجود است و گواه بر اثرگذاری علماست.

استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: بسیاری از تجار محترم و شخصیت‌های مالی، نام خود را به برکت هدایت و راهنمایی فقها در رده‌های خدماتی و خیری ثبت کرده‌اند. این نشان می‌دهد که فقاهت نه تنها در عرصه تکالیف شرعی، بلکه در هدایت سرمایه‌های جامعه به سوی خیر عمومی و تمدنی، نقشی حیاتی و مستدام دارد.

استاد احدی در ادامه گفتگو، با اشاره به نقش هدایت‌گری فقها در زندگی نخبگان و فعالان اقتصادی اظهار داشت: شهید صادق حق‌گویان که از تجار بسیار بزرگ و شاخص بازار بود، تحت تأثیر تربیت و هدایت شخصیت‌هایی چون شهید مدنی، به مقامی رسید که علم و ایمان را در اولویت قرار داد. او که حدود سه هزار حدیث در حافظه داشت، با روشی نوآورانه، فرهنگ حدیث‌پژوهی را در بازار ترویج می‌کرد؛ به گونه‌ای که مشتریانش را تشویق می‌کرد تا با حفظ حدیث، کالاهای مورد نیازشان را با تخفیف، دریافت کنند. این نشان می‌دهد که بقای علما، در قالب تربیت انسان‌های اثرگذار در هر لایه‌ای از جامعه، جاری است.

هم‌سویی فقاهت با دانش‌بنیان و تخصص‌های مدرن

وی با اشاره به پیوند میان حوزه علمیه و جامعه دانشمندان، تصریح کرد: امروز شاهد هستیم که پروژه‌های دانش‌بنیان و دستاوردهای علمی در جهان اسلام، تا حدّ زیادی مدیون توجه و حمایت فقهاست. برای نمونه، ارتباطات خانوادگی و نزدیک رهبر شهید انقلاب (قدس سرّه) با دانشمندان برجسته و شهدا، نشان‌دهنده این است که فقیه، به دلیل نگاه مردمی و هدفمندش، زندگی خود را با نیازهای جامعه یکی می‌بیند. هدف فقیه، کسب فیض شخصی نیست، بلکه او از طریق خدمت به مردم و رساندن آن‌ها به بندگی خدا، خود به درجات والای معنوی دست می‌یابد.