استاد اسماعیل عفت پناه، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «آموزه هایی قرآنی، از داستان قارون» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به آیات مربوط به داستان قارون در سوره قصص اظهار داشت: داستان قارون یک درس جامع و همیشگی برای همه انسان‌ها به ویژه ثروتمندان و صاحبان قدرت است. این داستان نشان می‌دهد چگونه ثروت می‌تواند وسیله‌ای برای سقوط انسان شود اگر با کبر، ناسپاسی و ظلم همراه گردد.

استاد عفت پناه ابراز داشت: در آیه ۷۸ سوره قصص می ‌خوانیم: «قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَىٰ عِلْمٍ عِنْدِي أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا وَلَا يُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ؛ گفت: جز این نیست که این [ثروت و مال انبوه] را بر پایه دانشی که نزد من است به من داده اند. آیا نمی دانست که خدا پیش از او اقوامی را هلاک کرده است که از او نیرومندتر و ثروت اندوزتر بودند؟ و مجرمان [که جرمشان معلوم و مشهود است] از گناهانشان بازپرسی نمی شود.» (قصص: 78)

وی یادآورد گردید: آیه شریفه می فرماید هنگامی که مؤمنان فرزانه، قارون را نصیحت کردند و به او گفتند: «ای قارون! سرمست نباش، فساد نکن، اندازه نگه دار، به فکر آخرتت باش و به دیگران احسان کن»، او با تکبر پاسخ داد: «من این ثروت را به وسیله علم و دانش خود به دست آورده‌ام». این نگرش، نشانه فراموش کردن خدا و دچار شدن به خودفراموشی است که سرآغاز هر سقوطی است.

استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: قرآن بلافاصله در پاسخ به ادعای پوچ قارون می‌فرماید: «آیا او نمی‌دانست که خداوند پیش از او اقوامی را هلاک کرد که از او نیرومندتر و ثروتمندتر بودند؟». این آیه به وضوح بیان می‌کند که ثروت و قدرت مادی، هرگز مصونیت از عذاب الهی ایجاد نمی‌کند. سرکشان پیشین نتوانستند از مجازات الهی بگریزند و سرکشان بعدی نیز نخواهند توانست.

استاد عفت پناه تصریح کرد: مؤمنان با اعتقاد راسخ به «توحید افعالی»، خداوند را فاعل مطلق می‌دانند و معتقدند او «هر آنچه را بخواهد انجام می‌دهد». کسانی که تمام همت و فکرشان معطوف به دنیا شود، به پستی و زشتی هبوط می‌کنند. قارون‌ها آنقدر ظلم و جنایت می‌کنند که در قیامت حتی نیاز به بازجویی ندارند، چرا که زشتی و آلودگی، تمام وجودشان را فرا گرفته است.

وی ابراز داشت: این هشدار تنها مربوط به گذشته نیست. قارون‌هایی که در بدنه دولت‌ها قرار دارند و با سوءاستفاده از موقعیت، ثروت‌های کلان و نامشروع اندوخته، بانک خصوصی تاسیس می‌کنند و اموال دولتی را به بهای ناچیز می‌خرند، دقیقاً مخاطبان این آیات هستند. آثار جرم و جنایت در آخرت بر چهره انسان نمایان می‌شود و جسم برزخی او از اعمال ناپاکش شکل می‌گیرد.

کارشناس دینی اظهار داشت: در آیه بعدی از این سوره مبارکه می خوانیم: «فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ ۖ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا يَا لَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ؛ [قارون] در میان آرایش و زینت خود بر قومش درآمد؛ آنانکه خواهان زندگی دنیا بودند، گفتند: ای کاش مانند آنچه به قارون داده اند برای ما هم بود، واقعاً او دارای بهره بزرگی است.» (قصص: 79)

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم تأکید کرد: رفتار زشت بعدی قارون، نمایش ثروت بود. او با تمام زینت‌ها و خدم و حشم خود در میان قومش ظاهر شد. این کار، بسیار زشت و غیراخلاقی است. متاسفانه برخی دنیاطلبان با دیدن این صحنه، آرزو کردند کاش مانند او بودند و او را تحسین کردند. این نگاه، باعث ایجاد کینه در دل فقرا، بسیج احساسات علیه ثروتمندان و در نهایت، درهم پیچیدن طومار آنان می‌شود.

وی ابراز داشت: قارون‌های ثروتمند با هزینه ثروت کلان خود، گاه باعث اغتشاش می‌شوند. نمونه امروزی آن، قارون‌های آمریکایی- صهیونیستی هستند که با غارت ثروت ملت‌ها، آنان را به بردگی می‌کشند. چشم دوختن به مال دیگران، تنها حرص و طمع و اضطراب به بار می‌آورد. در امور مادی باید به فقیران نظر کنیم تا شکرگزار نعمت‌های الهی باشیم. کسی که با ثروت خود فخر می‌فروشد، در واقع برده و ذلیل ثروت است.

استاد اسماعیل عفت پناه سپس به آیه ۸۰ سوره قصص اشاره کرد و گفت: در این آیه شریفه می خوانیم: «وَ قَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا وَلَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الصَّابِرُونَ؛ و کسانی که معرفت و دانش به آنان عطا شده بود، گفتند: وای بر شما پاداش خدا برای کسانی که ایمان آورده و کار شایسته انجام داده اند بهتر است. و [این حقیقت الهیه را] جز شکیبایان در نمی یابند.» (قصص: 80)

وی خاطرنشان کرد: در مقابل نگاه سطحی دنیاطلبان، مؤمنان دانشمند فریاد زدند: «وای بر شما! پاداش خدا برای کسی که ایمان آورده و کار شایسته انجام داده بهتر است و این حقیقت را فقط شکیبایان دریافت می‌کنند». از دیدگاه مومن، زر و زور و تزویر، ملاک انسانیت نیست. نمایش ثروت، بازی کودکانه‌ای بیش نیست. ایمان و عمل صالح ملازم یکدیگرند و ملاک برتری، علم، ایمان، تقوا و صبر است.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: مومن صابر، فریب زرق و برق دنیا را نمی‌خورد و در برابر سختی‌ها مقاومت می‌کند. او برای ثروت، مرتکب خلاف نمی‌شود و در برابر صاحبان زر و زور سر فرود نمی‌آورد. مومن خداجو، هرگز مزدور ظلم نمی‌شود و همواره خیرخواه مردم است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به سرنوشت هولناک قارون اشاره کرد و گفت: عاقبت قارون، عبرتی بزرگ است. خداوند پس از طغیان و مخالفت او با پیامبر، فرمود: «پس او و خانه‌اش را در زمین فرو بردیم». این سنت الهی است که هرگاه کسی ظلم و طغیان را به اوج برساند، عذاب الهی دامن‌گیرش می‌شود. زمین به اذن خدا، قارون و گنجینه‌هایش را بلعید. او هیچ یاوری نیافت و نتوانست از خود دفاع کند.

استاد اسماعیل عفت پناه خاطرنشان کرد: فرعون، سامری و قارون، سه دشمن بزرگ توحید بودند که به عذابی عجیب دچار شدند. فرعون غرق شد، سامری مرگی مرموز یافت و قارون در زمین فرو رفت. فرعون‌ها، سامری‌ها و قارون‌های معاصر باید بیدار شوند و توبه کنند. هر گناهی، حتی اگر بزرگ باشد، با توبه واقعی قابل بخشش است.

وی با اشاره افزود: صبح روز بعد، کسانی که دیروز آرزو داشتند جای قارون باشند، با حیرت گفتند: «وای! خدا روزی را بر هر کس بخواهد گشاده یا تنگ می‌گرداند. اگر خدا بر ما منّت ننهاده بود، ما را نیز [در زمین] فرو می‌برد. وای که کافران رستگار نمی‌شوند». آنان فهمیدند که ثروت، دلیل خشنودی خدا نیست و فقر، دلیل خشم او نیست. خداوند با گشایش و تنگی روزی، بندگانش را می‌آزماید. بسیاری از زندگی‌های به ظاهر آراسته، در باطن ذلیلانه و تلخ است. ثروتمندان نیز در قبال جامعه مسئولیت دارند. زیاده‌خواهی قارونی، به کفر و جنون و جنایت می‌انجامد. متجاوزان به بیت‌المال و اسرافکاران، قارون‌های امروزند. اسلام هرگز با کسب حلال ثروت مخالف نیست، اما آن را مقید به رعایت حقوق دیگران و پرهیز از اسراف و تکبر می‌کند.