استاد رضا محققیان گورتانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «برخی از آثار و کیفرهای پول حرام» پرداخت.

/270/260/20/

آثار و کیفرهای پول حرام

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: شیطان با نقشه های خطرناک خود انسان را گرفتار پول های حرام می کند. این پول ها که از حرام بدست آمده، برای انسان گرفتاری های سختی در دنیا، برزخ و آخرت به وجود می آورد در روایات و آیات قرآن این گرفتاری ها بیان شده است تا انسان عاقل عبرت بگیرد و از پول حرام و لقمه حرام پرهیز کند، ما در اینجا برخی از این آثار را ذکر می کنیم.

۱- قبول نشدن اعمال صالح

استاد رضا محققیان گورتانی در ادامه بیان کرد: هر کس پول و درآمد او از شغل و کسب حرام باشد، هر عمل صالحی انجام دهد، قبول و پذیرفته نخواهد شد، چون خداوند سبحان در قرآن می فرماید: «إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقين» خداوند اعمال صالح را فقط از متقین قبول می کند. (مائده ۲۷) بنابراین نماز روزه، حج، خمس و زکات این شخص قبول نخواهد شد. از این رو پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید عبادت خدا با بهره بردن از پول و سب حرام همچون ساختمان کردن بر روی ماسه زار است، که با مختصر بادی ویران می گردد. «وَ عَنْهُ ص قَالَ: الْعِبَادَةُ مَعَ أَكْلِ الْحَرَامِ كَالْبِنَاءِ عَلَى الرَّمْلِ وَ قِيلَ عَلَى الْمَاءِ» (بحارالانوار، ج ۸۱ ص ۲۵۸)

وی افزود: در روایتی دیگر می خوانیم: خداوند ملکی دارد که هر شب با صدای بلند می گوید هر کس از شغل و کسب حرام بخورد، خداوند هیچ عمل واجب و مستحبی را از او قبول نخواهد کرد. «وَ قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ مَلَكاً يُنَادِي عَلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ كُلَّ لَيْلَةٍ مَنْ أَكَلَ حَرَاماً مَا لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا وَ الصَّرْفُ النَّافِلَةُ وَ الْعَدْلُ الْفَرِيضَة» (بحارالانوار، ج ۱۰۰ ص ۱۶) و هرگاه اعمال صالح و واجبات انسان پذیرفته نگردد، دچار چه غذاب سختی خواهد شد.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم در این باره می فرماید خداوند می گوید: هر کس که باک نداشته باشد و برایش اهمیت نداشته باشد که اموال خود را از چه شغل و راهی بدست می آورد، برای من هم اهمیت ندارد که در قیامت او را از کدام درب داخل در آتش جهنم کنم کنم. «وَ عَنْهُ ص قَالَ: قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ لَمْ يُبَالِ مِنْ أَيِّ بَابٍ اكْتَسَبَ الدِّينَارَ وَ الدِّرْهَمَ لَمْ أُبَالِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَيِّ أَبْوَابِ النَّارِ أَدْخَلْتُهُ. (مستدرک الوسائل، ج: ۱۳ ص: ۶۷)

وی در ادامه بیان کرد: دلیل این امر واضح است. وقتی اعمال صالح انسان پذیرفته نگردد او با افرادی که نماز نمی خوانده اند کنار هم خواهند بود و با افرادی که روزه و حج بجای نیاورده اند، کنار هم خواهند بود و این شخص با اینکه اهل نماز و روزه بوده، اعمال صالح او اصلا به حساب نیامده؛ چون او با استفاده از شغل حرام قدرت بر انجام آنها پیدا نموده و خداوند فقط اعمال متقین را قبول می کند.

استاد محققیان افزود: در حدیث دیگری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: در روز قیامت افرادی را می آورند که برای آنها همانند کوه ها اعمال حسنه و نیکو وجود دارد، ولی خداوند اعمال آنها را همانند ذرات غبار قرار می دهد و اعمال آنها نابود می گردد سپس امر می کند که آنها را به جهنم ببرند.  سلمان عرض کرد: یا رسول الله آنها چه اعمالی در دنیا داشتند که عاقبتشان چنین شد؟ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: آنها روزه می گرفتند و نماز می خواندند و مقداری از شب را به عبادت به سر می بردند، ولی هرگاه بر چیزی از مال حرام قدرت می یافتند، آن را تصاحب می کردند. پس خدا اعمال صالح آنها را حبط و نابود نمود. «الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الْحَسَنِ الدَّيْلَمِيُّ فِي إِرْشَادِ الْقُلُوبِ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ رَفَعَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص: أَنَّ قَوْماً يَجِيئُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لَهُمْ مِنَ الْحَسَنَاتِ أَمْثَالُ الْجِبَالِ فَيَجْعَلُهَا اللَّهُ هَبَاءً مَنْثُوراً ثُمَّ يُؤْمَرُ بِهِمْ إِلَى‏ النَّارِ فَقَالَ سَلْمَانُ صِفْهُمْ لَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُمْ قَدْ كَانُوا يَصُومُونَ وَ يُصَلُّونَ وَ يَأْخُذُونَ أُهْبَةً مِنَ اللَّيْلِ وَ لَكِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا عُرِضَ لَهُمْ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْحَرَامِ وَثَبُوا عَلَيْهِ.» (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج ‏13، ص: 63)

2- گرفتاری و بدبختی در دنیا

این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: یکی دیگر از کیفرها و ضررهای اشتغال به کسب حرام این است که هر گاه کسی مال و ثروت خود را از کسب و شغل حرام به دست آورد، آن مال نه تنها برکت و خیر به دنبال ندارد؛ بلکه برای او گرفتاری و بدبختی ایجاد می کند و در نهایت یا خرج دوا و درمان و بیمارستان می گردد یا به سرقت می رود و یا بیهوده مصرف می گردد. امام صادق در این باره می فرماید هر کس مالی را از کسب و شغل حرام بدست آورد، خداوند او را به فکر ساختمان کردن می.اندازد. «عَنْ أَبي عبد الله صلى الله عليه وسلم قَالَ مَنْ كَسَبَ مَالًا مِنْ  حلّه سُلطَ عَلَيْهِ الْبَنَاءُ وَالْمَاءُ وَالطِّينُ.» (وسائل الشيعة، ج ۵ ص ۳۱۵) او با مشکلات و سختی های زیاد به بنائی مشغول می گردد و بدون اینکه از آن ساختمان استفاده مفیدی ببرد، از دنیا می رود.

زمین های انتقام گیرنده

وی افزود: خداوند زمین هائی دارد که از دو گروه انتقام می گیرند، یکی گروهی که از مال حرام پول کسب کند؛ دوم گروهی که واجباتی مثل خمس و زکات که به پول های او تعلق می گیرد را نپردازد. در حدیث جالبی امام رضا الله می فرماید: خداوند در روی زمین مکان هائی دارد که ملائکه به آنها مرحومات زمین های مورد رحمت و توجه خدا می گویند و خدا دوست دارد که در آن زمین مردم دعا کنند تا دعای آنها را مستجاب کند و نیز بر روی زمین مکان هائی دارد که ملائکه به آنها انتقام گیرنده می گویند پس هرگاه بنده ای مال و ثروتی را از اشتغال به کسب حرام بدست آورد، خداوند یکی از آن زمین ها را بر او مسلط می کند و او تمام آن مال و ثروت را در آن زمین مصرف می کند؛ بدون اینکه از آن استفاده فقط ببرد و رنج و زحمت ساختن برای او می ماند. «روى أبو هَاشِمِ الْجَعْفَرِى عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الثَّالِثِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ مِنْ أَرْضِهِ بِقَاعاً تُسَمَّى الْمَرْحُومَاتِ أَحَبَّ أَنْ يُدْعَى فِيهَا فَيُجِيبَ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ مِنْ أَرْضِهِ بِقَاعاً تُسَمَّى الْمُنتَقَمَات فَإِذَا كَسَبَ الرَّجُلُ مَالًا مِنْ غَيْر حلّه سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِ بَقَعَةً مِنْهَا فَأَنفَقَهُ فِيهَا.» (الكافي، ج ۶ ص ۵۳۲)

استاد محققیان در ادامه بیان کرد: علامه مجلسی حدیث جالبی در باب معجزات و کرامات امام رضا نقل نموده که عده ای از اهل خراسان بر آن حضرت داخل لا شدند پس حضرت بدون اینکه کسی سؤالی بکند، جمله ای به عربی فرمود که معنای آن این است هر کس مالی را از کسب حرام به دست آورد، آن مال بیهوده مصرف شده و از بین می رود. آن گروه خراسانی که به زبان عربی تسلط ،نداشتند به حضرت عرض کردند: ما معنای سخن شما را نفهمیدیم. حضرت به زبان فارسی به آنها فرمود: از باد آید، بدم (به باد هم) بشود. «بصائر الدرجات عن أبي عبد الله قال دخل عليه قوم من أهل خراسان فقال ابتداء من غير مسألة مالا من مهاوش من جمع أذهبه الله في نهابر فقالوا جعلنا فداك لا نفهم هذا الكلام فقال از باد آید بدم بشود. بیان قال الفيروزآبادي المهاوش ما غصب و سرق و قال النهابر المهالك.» (بحارالانوار، ج ۴۷؛ ص ۸۴) یعنی باد آورده را دو باره باد ببرد.

وی خاطرنشان کرد: همین کیفر و گرفتاری نیز در انتظار کسی است که واجبات مال خود مثل خمس و زکات را پرداخت نمی کند. امام صادق علیه السلام در این باره می فرماید خدا در روی زمین مکان هایی دارد که ملائکه به آنها منتقمه می گویند، پس هرگاه خدا به بنده ای پول و ثروت عطا کند، ولی او حق خدا را از آن مال پرداخت نکند، یکی از آن زمین ها را بر او مسلط می کند. آن مال را در ساخت و آباد نمودن آن زمین مصرف می کند تا آن مال تمام گردد و آن شخص از دنیا می رود و بدون اینکه از آن زمین و ساختمان استفاده کند و لذت و بهره ای ببرد ترک می کند «قَالَ الصَّادقُ لا إِنَّ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِقَاعاً تُسَمَّى الْمُنتَقمَةَ فَإِذَا أَعْطَى اللَّهُ عَبْداً مَالًا لَمْ يُخْرِجْ حَقَّ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ سَلَّطَ اللهُ عَلَيْهِ بُقعةٌ مِنْ تِلْكَ الْبَقَاعِ فَأَتْلَفَ ذَلكَ الْمَالَ فِيهَا ثُمَّ مَاتَ وَ تَرَكَهَا.» (وسائل الشيعة، ج ۵ ص ۳۳۸)

بدون بركت بودن پول حرام

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: امام کاظم به یکی از اصحاب خود به نام داود فرمود: ای داود! مالی که از شغل و کسب حرام بدست آید، ترقی و رشد نخواهد داشت و اگر رشد و ترقی هم داشته باشد برای او برکت نخواهد داشت و اگر از آن مال انفاق کند، اجر و پاداش نمی برد و آن چه از آن مال برای ورثه بماند، سبب جهنم رفتن او می گردد. «عن داود الصرمي قال قال أبو الحسن يَا دَاوُدُ إِنَّ الْحَرَامَ لَا يَنمى وَ إِنْ نَمَى لَمْ يُبَارَكَ لَهُ فِيهِ وَ مَا أَنْفَقَهُ لَمْ يُوْجَرْ عَلَيْهِ مَا خَلَّفَهُ كَانَ زَادَهُ إِلَى النَّارِ.» (وسائل الشيعة، ج ۱۷ ص ۸۲)

وی  افزود: در حدیث دیگری امام صادق از پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند که آن حضرت فرمود چهار امر است که اگر یکی از آنها داخل خانه ای گردد آن خانه ویران شود و از آن خانه خوشی و آسایش و برکت خارج شود و آنها عبارت است از مالی که از راه خیانت و کلاه برداری یا از راه سرقت و دزدی بدست آید و هم چنین شراب خواری و زنا.  «عَن الصَّادق عَنْ آبَائِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ الله أربع لا تَدْخُلُ بَيْتاً واحدةً مِنْهُنَّ إِلَّا خَربَ وَ لَمْ يُعْمَرْ بِالْبَرَكَةِ الْحَيَانَةُ وَ السرقة و شرب الخمر و الزنا.» (وسائل الشیعه، ج 28، ص: 242)

از دست دادن رزق حلال

استاد رضا محققیان گورتانی خاطرنشان کرد: امام باقر می فرماید: هیچ انسانی نیست، مگر اینکه خداوند برای او رزق حلال مقدر نموده که با سلامت دین و دنیا به دست او برسد؛ ولی برای او از راه کسب حرام هم به همان مقدار نیز راه باز نموده است. پس اگر او از آن مال و کسب حرام استفاده کند، خداوند به همان اندازه از آن مال حلالی که برای او مقدر نموده است کسر می کند و غیر از این دو مال در نزد خداوند فضل و زیاده ای است که آن را با دعا و درخواست به هر کس بخواهد، عطا می کند. چنانچه می فرماید از فضل خدا درخواست کنید  «عَنْ أبِي جَعْفَرٍ قَالَ لَيْسَ مِنْ نَفْسٍ إِنَّا وَ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَهَا رِزْقَهَا حَلَالًا يَأْتِيهَا فِي عَافِيَةِ وَ عَرَضَ لَهَا بِالْحَرَامِ مِنْ وَجْهِ آخَرَ فَإِنْ هِيَ تَنَاوَلَتْ شَيْئاً مِنَ الْحَرَامِ قَاصَّهَا مِنَ الْحَلَالِ الَّذِي فَرَضَ لَهَا وَ عِنْدَ اللَّهِ مواهما فضل كثير و هو قوله عَزَّ وَ جَلَّ وَ سَتَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْله.» (وسائل الشيعة، ج ۱۷ ص ۴۵)

و نیز رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در حجه الوداع در مسجد الحرام مسلمانان را مخاطب ساخته و فرمود: «بدانید که جبرئیل به قلب من الهام کرده که هیچ کس نمی میرد، مگر وقتی که تمام رزق مقدرش به او رسیده باشد. پس از خدا بترسید و در طلب روزی خود حریص نباشید و این که رزق حلال شما دیر به دستتان می رسد، باعث نشود که شما عجله کنید و رزق خود را از راه حرام به دست آورید، بدانید که خداوند رزق حلال را بین مخلوقاتش تقسیم فرموده و حرام را قسمت نکرده است، پس کسی که از خدا بترسد و صبر کند، آن رزق حلالی که برایش مقدر شده، به او خواهد رسید و کسی که پرده عفت خود را پاره کند، شتاب کرده و آن را از طریق حرام کسب کند، از رزق حلال مقدر محروم گردیده و نسبت به آن چه کسب کرده در قیامت مؤاخذه خواهد شد.

بَابُ الْإِجْمَالِ فِي الطَّلَبِ‏

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ أَلَا إِنَّ الرُّوحَ الْأَمِينَ نَفَثَ فِي رُوعِي أَنَّهُ لَا تَمُوتُ نَفْسٌ حَتَّى تَسْتَكْمِلَ رِزْقَهَا فَاتَّقُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَجْمِلُوا فِي الطَّلَبِ وَ لَا يَحْمِلَنَّكُمُ اسْتِبْطَاءُ شَيْ‏ءٍ مِنَ الرِّزْقِ أَنْ تَطْلُبُوهُ بِشَيْ‏ءٍ مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَسَمَ الْأَرْزَاقَ بَيْنَ خَلْقِهِ حَلَالًا وَ لَمْ يَقْسِمْهَا حَرَاماً فَمَنِ اتَّقَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ صَبَرَ أَتَاهُ اللَّهُ بِرِزْقِهِ مِنْ حِلِّهِ وَ مَنْ هَتَكَ حِجَابَ السِّتْرِ وَ عَجَّلَ فَأَخَذَهُ مِنْ غَيْرِ حِلِّهِ قُصَّ بِهِ مِنْ رِزْقِهِ الْحَلَالِ وَ حُوسِبَ عَلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» (کافی، ج 5، ص 80)

 حرام شدن روزی با عجله

روزی امیرالمؤمنین علیه السلام می خواست داخل مسجد شود، به شخصی فرمود مرکب من را نگهدار تا من برگردم. همین که آن جناب وارد مسجد شد، آن مرد لجام و افسار مرکب حضرت را برداشت و رفت. حضرت پس از خواندن نماز بیرون آمده و دو درهم در دست داشت، و می خواست اجرت آن مرد را بدهد؛ ولی دید مرکب او بدون لجام و افسار ایستاده و لجام بر او نیست؛ پس دو درهم را به غلام خود داد، تا از بازار لجامی خریداری کند. غلام در بازار همان شخص را دید که لجام را به دو درهم می فروشد؛ آن را خرید و خدمت حضرت آورد. حضرت علی سلام الله علیه فرمود ما قصد داشتیم همین دو درهم را به عنوان پاداش و مزد نگاه داشتن مرکب به او بدهیم، ولی او عجله کرده و خود را از رزق حلال محروم نمود و فرمود: بنده به واسطه عجله ترک صبر روزی خود را حرام می کند و بیش از آنچه برای او از حلال مقدر شده، به او نخواهد رسید.