استاد سید محمدرضا علم هدایی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «سه مطلب در باب ماه مبارک» پرداخت.

/270/260/20/

مطلب اول: استفاده حد اکثری از ماه مبارک

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در باب ماه مبارک رمضان و مسأله تبلیغ به طور مختصر به سه مطلب می پردازیم؛ مطلب نخست، در باب استفاده حداکثری از ماه رمضان است. پیغمبر اکرم در خطبه معروف خود در مورد ماه مبارک رمضان می فرماید: أَيُّهَا النَّاس‏ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ‏ إِلَيْكُمْ‏ شَهْرُ اللَّهِ‏ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِي وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَات الخ مسیر انسان در راه رسیدن به سعادت، مسیری بسیار پر خطر و سخت است و چنین اقتضا دارد که انسان دست پر در این مسیر حرکت کند و این مهم می طلبد که از هر فرصتی استفاده کند چرا که «الفرصة تمر مرّ السحاب». از طرف دیگر خداوند با آگاهی از این مسیر پر خطر، زمان ها و مکان هایی را برای بشر قرار داده و به آنها فضیلت بخشیده و آنها را فرصت هایی برای استفاده بشر قرار داده است.

وی افزود: ماه رمضان یکی از این زمان هایی است که خداوند متعال با اعطای فضیلت به آن، آنرا فرصتی برای بشر قرار داده است که از لحظه لحظه آن استفاده کرده تا برای مهمترین آنات یعنی برزخ و قیامت خود زادی تهیه کند. از این رو می بینیم که خداوند، پاداش اعمال و عبادات را در این ماه چندین برابر کرده است و حتی نفس کشیدن و نوم را موجب ثواب دانسته است. کوچکترین اعمال بزرگترین ثواب ها را در این ماه دارد. امام رضا علیه السلام در بیانی در مورد ماه مبارک می فرماید: «الْحَسَنَاتُ فِي  شَهْرِ  رَمَضَانَ مَقْبُولَةٌ، وَاَلسَّيِّئَاتُ فِيهِ مَغْفُورَةٌ، مَنْ قَرَأَ فِي شَهْرِ  رَمَضَانَ آيَةً مِنْ كِتَابِ اَللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كَانَ كَمَنْ خَتَمَ اَلْقُرْآنَ فِي غَيْرِهِ مِنَ اَلشُّهُورِ، وَمَنْ ضَحِكَ فِيهِ فِي وَجْهِ أَخِيهِ اَلْمُؤْمِنِ لَمْ يَلْقَهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ إِلاَّ ضَحِكَ فِي وَجْهِهِ، وَبَشَّرَهُ بِالْجَنَّةِ، وَمَنْ أَعَانَ فِيهِ مُؤْمِناً أَعَانَهُ اَللَّهُ تَعَالَى عَلَى اَلْجَوَازِ عَلَى اَلصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ اَلْأَقْدَامُ، وَمَنْ كَفَّ فِيهِ غَضَبَهُ كَفَّ اَللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ، وَمَنْ نَصَرَ فِيهِ مَظْلُوماً نَصَرَهُ اَللَّهُ عَلَى كُلِّ مَنْ عَادَاهُ فِي اَلدُّنْيَا وَنَصَرَهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ عِنْدَ اَلْحِسَابِ وَاَلْمِيزَانِ.» (فضائل الأشهر الثلاثة، ص 97)

استاد علم هدایی در ادامه بیان کرد: از این روست که در نگاه شخصی سزاوار است که تمام سعی خود را به کار بندیم تا از فیوض این ماه بی بهره نمانیم و از این فرصتی که خداوند برای ما قرار داده است، بیشترین بهره را برداریم، زیرا که مسیری که داریم، مسیری پر پیچ و خم است و دست خالی بودن در این مسیر چیزی غیر از پشیمانی را در پی نخواهد داشت.

مطلب دوم: اهمیت تبلیغ دین

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در یکی از ادعیه شب های ماه رمضان از خدا چنین می خواهیم: «اللهم انی اسألک ... أن تطیل عمری في خیر و عافیة و توسع في رزقی و اجعلنی ممن تنتصر به لدینک و لا تستبدل بی غیری» در این دعا دو نکته مهم وجود دارد:

 1- از خداوند می خواهیم که ما را از کسانی که قرار دهد که یاری کننده دین است. این دعا نشان دهنده این است که یاری کردن دین از جایگاه مهم و ویژه ای برخوردار است که هر شب در طول این ماه مبارک از خداوند میخواهیم که ما را به این مقام برساند.

 2- آنچه که اهمیت این جایگاه را بیش از پیش نشان می دهد، این است که در ادامه دعا از خداوند می خواهیم که کسی را در راه یاری دین جایگزین ما قرار ندهد. یعنی درست است که اگر شخص دیگری یاری کننده دین باشد، مصلحت و ملاک یعنی إعلای دین محقق می شود ولی مؤمن نباید راضی به این باشد که در عرصه یاری دین، بهره ایی نداشته باشد و تنها نظاره گر باشد. از طرف دیگر یکی از مصادیق بارز یاری دین، نقش آفرینی در توسعه معارف دینی و هدایتگری جامعه به سمت دین است؛ از این رو مصداق عینی این دعای شریف را می توان در تبلیغ دین و خدمت در این زمینه دانست.

وی افزود: در اهمیت هدایتگری و توسعه معارف دینی سخن فراوان است ولی ذکر این روایت در این مختصر ما را بس است. از امام موسی بن جعفر نقل شده است: فَقِيهٌ وَاحِدٌ يُنْقِذُ يَتِيماً مِنْ أَيْتَامِنَا- الْمُنْقَطِعِينَ عَنَّا وَ عَنْ‏  مُشَاهَدَتِنَا بِتَعْلِيمِ مَا هُوَ مُحْتَاجٌ إِلَيْهِ، أَشَدُّ عَلَى إِبْلِيسَ مِنْ أَلْفِ‏ عَابِدٍ لِأَنَّ الْعَابِدَ هَمُّهُ ذَاتُ نَفْسِهِ فَقَطْ، وَ هَذَا هَمُّهُ مَعَ ذَاتِ نَفْسِهِ ذَاتُ عِبَادِ اللَّهِ وَ إِمَائِهِ لِيُنْقِذَهُمْ مِنْ يَدِ إِبْلِيسَ وَ مَرَدَتِهِ. وَ لِذَلِكَ هُوَ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ‏ أَلْفِ أَلْفِ عَابِد. تفسیر امام حسن عسکری ص 343.

مطلب سوم: نکاتی پیرامون مسأله تبلیغ

استاد سید محمدرضا علم هدایی خاطرنشان کرد: قطعا تبلیغ دین و ورود در این عرصه بایسته هایی دارد که باید توسط متصدیان این مهم رعایت شود؛ چه آنکه اگر رعایت نشود، گاه نه تنها به نتیجه نائل نخواهد شد که اثر عکس خواهد داشت.  این مطلب نیز بحث بسیار گسترده ای دارد و ما به عنوان نمونه به چند نکته کوتاه اشاره خواهیم داشت

1- وی افزود: نکته نخست آنکه قبل از دگر سازی باید به فکر خودسازی بود؛ چرا که اگر انسان خود عامل نباشد، گفتارش در دیگران اثر چندانی نخواهد داشت. اگر مبلغ دینی خود به تمام معنا جوانب تقوا را رعایت ننماید و مردم از وی آثار دینداری را نبینند به هیچ عنوان خود را ملتزم به تبعیت از گفتار وی نخواهند کرد.  هر چه یک مبلغ ملتزم تر به شریعت باشد، هدایتگری اش بیشتر خواهد بود و چه بسا این گفتار منقول از امام معصوم علیه السلام ناظر به همین امر باشد: كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ‏ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُم‏ لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَع‏.

وی افزود: داستانی در این رابطه از مرحوم جدّ بزرگوار ما حاج سید محمود شاهرودی بزرگ را نقل می کنیم. آن بزرگوار در سفر پیاده ای که از نجف به کربلا با عده ای از شاگردان خود و در زمان زعامت مرحوم سید ابو الحسن اصفهانی داشتند، به مضیفی می رسند و وارد آن می شوند، در این مضیف علی رغم انتظار اصلا پذیرایی خوبی از آنان صورت نمی گیرد تا آنکه صاحب مضیف خدمت ایشان رسیده و عرض می کند که نزد من مقداری خمس است که می خواهم به شما دهم. شاگردان ایشان که در کنارشان بودند، با اشاره از ایشان درخواست می کنند که وجه را گرفته و بین آنان تقسیم کنند؛ ولی ایشان با وجودی که چنین حقی را داشتند، از این کار اباء می کنند و به صاحب مضیف می فرمایند: شما این وجه را خود به سید ابو الحسن اصفهانی که زعیم حوزه است، برسانید. شاگردان از کار ایشان ناراحت شدند؛ ولی بعد از گذشت مدتی صاحب مضیف خدمت ایشان رسید و گفت من اصلا مالی برای تخمیس نداشتم و تنها قصدم آزمایش کردن شما بود و حال که فهمیدم شما چشمداشتی به مال دنیا ندارید، از شما پذیرایی می کنم. سپس دستور داد که پذیرایی مفصلی از ایشان و شاگردانشان صورت بپذیرد. نقل این داستان به این خاطر بود که گوشزد کنیم که مردم از مبلّغین دین و روحانیت انتظار عمل به دستورات و رهنمون های دین را دارند و نمی شود که از دین دم بزنیم و مردم را به دین تبلیغ کنیم و خود عاری از التزام به بالاترین سطوح دینی باشیم.

2-  این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نکته دوم آنکه یکی از مهمترین اموری که مبلغین دین باید در امر تبلیغ رعایت کنند، این است که آنچه را به زبان می آورند، با حجت شرعیه باشد و هرگز «قول بما لا یعلم» نداشته باشند. «قول بما لا یعلم» در امور شرعی بسیار مورد مذمت واقع شده و از آن به افتراء علی الله تعبیر شده است. از این رو توصیه اکید بر مبلغین است که محکمات و مسلمات دین را در اجتماعات عنوان کنند و از نظریه پردازی هایی که مورد تأیید بزرگان و مجتهدین قرار نگرفته است، خود داری کنند؛ چون اسناد جزمی گزاره ای به دین تنها در صورتی که شخص مجتهد باشد یا گفته آن طبق نظر مجتهد جایز باشد، صحیح است و در غیر این صورت مشمول «قول به غیر علم» و ممنوع خواهد بود.

3- وی افزود: در بیان نکته سوم باید گفت مطمئن ترین راه و در عین حال کوتاه ترین راه برای آشتی با دین، محبت اهلبیت علیهم السلام و شعله ور شدن آتش عشق به سید الشهداء علیه السلام در دل است. از این رو اگر مبلغین و اهل منبر بر این مهم تکیه کنند، خصوص در زمانی که فرصت تبلیغی نه چندان زیاد است، و فرصت زیادی برای ارتباط با مخاطبین وجود ندارد، می توانند به نتایج مطلوب برسند. از این رو می توان با استفاده از راهکارهای تربیتی قلوب مخاطبین را متوجه به محبت آن بزرگواران کرد که اگر بذر محبت آنان در دل بنشیند، به همین سادگی نتوان از محبت آنان دست کشید «ان للحسین علیه السلام في قلوب المؤمنین حرارة لا تبرد أبدا» در این میان اشک بر مصائب سید الشهداء اکسیری است که کار هزاران درس اخلاق را خواهد داشت. توصیه مخاطبین به برگزاری روضه های خانگی و اشک ریختن روزانه بر سید الشهداء می تواند ضامن دینداری مردم باشد. 

وی افزود: اینها نکاتی مختصری پیرامون تبلیغ بود که چون از اهمیت برخوردار بود در این مختصر عرض کردیم. نکات فروان دیگری هم وجود دارد که باید در جای خود پیرامون آنها به بحث و گفتگو نشست.